Giữ an toàn giữa đám đông lễ hội ở trung tâm dựa trên ba việc: có kế hoạch đi và về trước khi ra khỏi nhà, nhận ra lúc đám đông bắt đầu nguy hiểm để rút ra sớm, và biết cách giữ mình nếu lỡ bị kẹt trong dòng người. Phần lớn rủi ro thật nằm ở lúc tan, ở những chỗ nghẽn và ở kẻ móc túi, chứ không nằm ở lúc đứng xem.
Những dịp đường hoa, giao thừa, đếm ngược, diễu binh, hàng chục nghìn người cùng dồn vào vài con đường, vài khoảng bờ sông. Thành phố bố trí lực lượng, rào chắn, phân luồng, tình nguyện viên; đa số các dịp diễn ra êm. Nhưng sự chuẩn bị của mỗi người vẫn quyết định buổi tối đó là một kỷ niệm vui hay một lần hoảng sợ.
Bài này không nhằm làm ai ngại ra phố. Nó gom những điều người đi lễ hội nhiều năm rút ra, sắp theo thứ tự từ lúc lên kế hoạch tới lúc về đến nhà.
Đám đông nguy hiểm ở đâu, lúc nào?
Đám đông nguy hiểm không phải vì đông, mà vì mật độ quá cao ở một chỗ không có đường thoát. Một con phố rộng đông người vẫn chảy được; một lối hẹp, một cửa vào, một bậc thềm, một chỗ rào chắn thắt lại mới là nơi người dồn lên nhau.
Ở khu trung tâm, những chỗ cần để ý là đầu phố đi bộ giáp bờ sông lúc tan pháo hoa, các lối lên xuống ga metro ngầm khi cả đám đông cùng muốn về, những khoảng vỉa hè bị thu hẹp bởi rào chắn hay bãi giữ xe, và quanh sân khấu lúc nghệ sĩ xuất hiện.
Lúc nguy hiểm nhất thường là lúc chuyển trạng thái: pháo hoa vừa tắt và mọi người cùng quay người; một tiếng động lạ làm người phía trước lùi lại; một nhóm cố chen ngược dòng. Đứng yên xem thì ít khi có chuyện; di chuyển đồng loạt mới là lúc có chuyện.
Biết điều đó, chiến lược đơn giản nhất là: đứng ở rìa thay vì giữa, gần lối ra thay vì sát rào, và không đi về đúng lúc mọi người cùng đi về.
Dấu hiệu đám đông đang trở nên nguy hiểm
Không còn nhìn thấy mặt đường dưới chân. Người đứng sát tới mức không thấy được chỗ đặt chân là mật độ đã cao.
Bị đẩy mà không tự đứng vững được. Khi cơ thể bị đẩy theo dòng mà mình không chủ động, đó là lúc nên tìm đường ra.
Đám đông lắc lư như sóng. Người phía sau đẩy, người phía trước dội lại, cả khối chuyển động theo nhịp. Dấu hiệu rất đáng lo.
Khó thở, bị ép ngực. Đây là dấu hiệu nguy hiểm thật, không phải chỉ khó chịu.
Tiếng la hét, tiếng trẻ khóc từ giữa khối người. Có thể đã có người ngã hoặc bị ép.
Lối ra phía sau đã bị lấp kín. Khi không còn đường lùi, rủi ro tăng mạnh.
Người xung quanh bắt đầu chen ngược dòng. Hai dòng va nhau ở chỗ hẹp là nguyên nhân hay gặp của các vụ ngã dồn.
Lực lượng chức năng đang đóng bớt lối vào. Họ thấy được mật độ tổng thể mà mình không thấy. Đó là tín hiệu nên rút ra.
Lập kế hoạch đi và về trước khi ra khỏi nhà
Phần lớn sự cố có thể tránh từ lúc ngồi ở nhà, khi còn đủ bình tĩnh để tính.
- Đọc thông báo chính thức. Điểm tổ chức, giờ, đường cấm, giờ chạy phương tiện công cộng.
- Chọn chỗ đứng và hai lối ra. Một lối chính, một lối dự phòng nếu lối chính bị nghẽn.
- Chọn phương tiện cho chiều về trước. Gửi xe ở đâu, đi metro ga nào, đi bộ bao xa tới chỗ gọi xe được. Chuyện gửi xe dịp lễ có bài riêng: gửi xe dịp lễ Tết ở trung tâm Sài Gòn.
- Thống nhất điểm hẹn và giờ về. Với cả nhóm, nói rõ: nếu lạc, gặp ở đâu, lúc mấy giờ.
- Chia vai trong nhóm. Ai giữ trẻ, ai giữ đồ, ai giữ tiền. Không ai phải lo tất cả.
- Báo người ở nhà kế hoạch. Đi đâu, về lúc nào. Nếu không liên lạc được, người ở nhà biết phải làm gì.
So sánh cách đi và về dịp lễ
Không có cách nào hoàn hảo; chọn theo chỗ ở, người đi cùng và giờ về.
| Cách đi | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Metro | Tránh kẹt đường, ga ngầm gần Bến Thành, Nhà hát Thành phố, Ba Son | Lối lên xuống ga đông lúc tan; xem giờ chạy dịp lễ |
| Xe buýt | Rẻ, nhiều tuyến | Lộ trình có thể bị đổi do cấm đường; chờ lâu lúc tan |
| Xe máy gửi xa rồi đi bộ | Chủ động giờ về | Phải hỏi giá gửi xe, đi bộ khá xa, lấy xe lâu |
| Xe công nghệ | Tiện lúc đi | Khó gọi và giá cao lúc tan; phải đi bộ ra xa mới đón được |
| Đi bộ từ chỗ ở gần | Không phụ thuộc xe | Chỉ hợp với người ở trung tâm hoặc khách sạn gần |
| Ô tô riêng | Thoải mái cho người già | Chỗ đậu hiếm, nhiều tuyến cấm; nên để ở rìa |
Với gia đình có người lớn tuổi, một cách hay là đi xe vào sớm, ở lại một chỗ thoáng, và về trước khi sự kiện kết thúc.
Giữ tài sản giữa đám đông
Túi đeo trước ngực, khoá kéo đóng. Kẻ móc túi thích túi đeo sau lưng và túi quần sau.
Điện thoại cầm chắc, không cầm hờ ở mép đường. Giật điện thoại từ xe máy vẫn xảy ra ở rìa khu lễ hội.
Mang ít tiền mặt, chia hai chỗ. Mất một chỗ vẫn còn tiền gọi xe về.
Không đeo trang sức giá trị. Dây chuyền, đồng hồ đắt tiền dễ bị nhắm trong lúc chen.
Coi chừng người cố tình va chạm. Một cú va, một lời xin lỗi, và túi đã bị mở. Kiểm đồ ngay sau những lần va chạm.
Kiểm tra mã chuyển khoản trước khi trả. Ở quầy hàng tạm, hỏi lại tên người nhận hiện trên ứng dụng có đúng người bán không.
Chụp lại giấy tờ quan trọng. Giữ bản chụp giấy tờ tuỳ thân, đăng ký xe trong điện thoại và ở nhà.
Mất đồ thì báo ngay. Báo người mặc đồng phục gần nhất hoặc công an phường; khoá thẻ ngân hàng, khoá sim nếu mất điện thoại.
Nếu lỡ bị kẹt trong dòng người chen lấn
Điều đầu tiên là giữ bình tĩnh và giữ thăng bằng. Đứng thấp trọng tâm, hai chân rộng bằng vai, đừng cố đứng nhón chân nhìn qua đầu người khác.
Đưa hai cánh tay lên trước ngực, khuỷu tay hơi mở ra, như ôm hờ một chiếc hộp. Tư thế này tạo một khoảng nhỏ để thở khi bị ép từ phía trước và phía sau.
Đừng đi ngược dòng. Đi theo dòng và nhích dần theo đường chéo về phía rìa, mỗi lần dòng người chững lại thì bước một chút sang ngang. Rìa đám đông bao giờ cũng thưa hơn giữa.
Không cúi xuống nhặt đồ rơi, kể cả điện thoại. Cúi xuống giữa dòng người chen là lúc dễ bị ngã và bị dẫm nhất. Nếu bị ngã mà không đứng dậy được, co người lại, hai tay ôm đầu, nằm nghiêng để bảo vệ ngực, rồi tìm cách đứng lên ngay khi có khoảng trống.
Nếu thấy người khác ngã, hô to để người xung quanh dừng lại và giúp kéo họ đứng dậy. Báo ngay cho lực lượng chức năng gần nhất.
Nắng nóng, mất nước và sức khoẻ
Uống nước đều, đừng đợi khát. Đứng lâu giữa đám đông, cơ thể mất nước nhanh hơn mình nghĩ.
Đội nón, mặc đồ thoáng. Lễ hội ban ngày ở Sài Gòn, kể cả mùa khô, buổi trưa vẫn nắng gắt.
Ăn nhẹ trước khi đi. Đói và mệt làm dễ choáng khi phải đứng lâu.
Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ. Bệnh tim, tăng huyết áp, hen suyễn, phụ nữ mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi đi chỗ đông lâu.
Mang theo thuốc thường dùng. Thuốc xịt hen, thuốc huyết áp, kẹo đường cho người tiểu đường.
Biết dấu hiệu say nóng. Chóng mặt, buồn nôn, da nóng đỏ, lơ mơ. Đưa người đó vào chỗ mát, gọi người trợ giúp, gọi 115 nếu nặng.
Đừng cố ở lại khi đã mệt. Về sớm là quyết định an toàn, không phải bỏ cuộc.
Hạn chế rượu bia. Rượu bia làm mất nước nhanh và làm phản xạ chậm đi giữa đám đông.
Lạc nhau và liên lạc khi sóng chập chờn
Ở những đêm đông nhất, mạng di động có thể chậm hoặc chập chờn vì quá nhiều người dùng cùng lúc. Cuộc gọi không vào, tin nhắn đến trễ. Vì vậy điểm hẹn và giờ hẹn phải được thống nhất trước, không trông vào việc "tới đó gọi nhau".
Với trẻ nhỏ, cách chuẩn bị và việc cần làm theo thứ tự khi trẻ lạc đã viết riêng trong bài đưa trẻ nhỏ đi lễ hội đông người ở trung tâm. Người lớn tuổi cũng cần được chuẩn bị tương tự: có số điện thoại người nhà trên người, biết điểm hẹn.
Khi lạc, nguyên tắc chung là một bên đứng yên, một bên đi tìm. Hai bên cùng đi tìm nhau giữa đám đông thường đi lướt qua nhau.
Nếu đã quá giờ hẹn mà không gặp, báo cho lực lượng chức năng, tình nguyện viên hoặc ban tổ chức. Ở các sự kiện lớn thường có điểm hỗ trợ.
Ví dụ: tối giao thừa của một nhóm bạn
Câu chuyện dưới đây dựng lại để minh hoạ, không phải của một nhóm cụ thể nào. Năm người bạn hẹn nhau ra bờ sông xem pháo hoa giao thừa. Họ đi xe máy, tới lúc khá muộn, đứng sát rào chắn gần đầu phố đi bộ. Pháo hoa đẹp, nhưng khi tắt, cả khối người quay về phía phố cùng lúc.
Một người cúi nhặt điện thoại rơi và suýt bị ngã. Hai người khác bị dòng người tách ra, gọi không được vì sóng yếu. Người thứ năm phát hiện túi đeo sau lưng đã bị mở. Khi ra được tới chỗ gửi xe, bãi xếp kín, cả nhóm chờ rất lâu mới lấy được xe.
Cũng nhóm đó, một năm sau, làm khác: đi metro vào trung tâm, đứng ở một khoảng thoáng xa bờ sông hơn một chút nhưng gần một lối ra rộng. Hẹn trước một điểm gặp nếu lạc. Túi đeo trước ngực. Pháo hoa tắt, họ đứng lại một lúc cho dòng người đầu tiên đi qua, rồi đi bộ ra một ga xa hơn thay vì chen vào ga gần nhất.
Pháo hoa năm sau không kém đẹp hơn năm trước. Khác biệt chỉ nằm ở mấy lựa chọn nhỏ trước và sau lúc xem. Những lựa chọn đó cũng được nói ở bài xem pháo hoa giao thừa gần Bến Thành.
Những sai lầm thường gặp
Đến muộn rồi cố chen vào giữa. Vào càng sâu càng khó ra, và chen là lúc gây khó cho người khác.
Đứng sát rào chắn. Khi đám đông dồn tới, người sát rào bị ép mạnh nhất.
Cúi nhặt đồ rơi giữa dòng người. Đồ có thể mất, người thì không thể để ngã.
Đi về cùng lúc với tất cả mọi người. Chờ thêm một lúc thường về nhanh hơn chen ngay.
Mang theo xe đẩy, ghế xếp, túi lớn. Cản đường mình và người khác khi phải di chuyển.
Tin rằng "có ai đó sẽ lo". Lực lượng chức năng không thể đứng cạnh từng người. Chuẩn bị của mình vẫn là lớp bảo vệ đầu tiên.
Quay phim khi đang di chuyển trong chỗ đông. Mắt nhìn màn hình thì không thấy chân mình đặt ở đâu.
Không báo khi thấy dấu hiệu nguy hiểm. Một lời báo sớm cho người mặc đồng phục có thể giúp họ điều tiết kịp thời.
Khi nào cần gọi trợ giúp và gọi ai?
Có người ngã, bị ép, ngất. Hô to cho người xung quanh dừng lại, báo người mặc đồng phục gần nhất, gọi 115 nếu cần cấp cứu.
Thấy có dấu hiệu chen lấn nguy hiểm. Báo ngay lực lượng điều tiết; họ có thể đóng bớt lối vào, mở thêm lối ra.
Bị móc túi, cướp giật. Báo công an tại chỗ hoặc gọi 113. Khoá thẻ, khoá tài khoản ngay.
Trẻ lạc hoặc người già lạc. Báo ngay lực lượng chức năng, tình nguyện viên, ban tổ chức; gọi 113 nếu chưa tìm thấy sau một thời gian ngắn.
Có cháy, khói, mùi lạ. Rời xa khu vực theo hướng dẫn, gọi 114.
Người có bệnh nền trở nặng. Đưa ra chỗ thoáng, dùng thuốc thường dùng nếu có, gọi 115 khi có dấu hiệu nặng.
Bị thu tiền vô lý, bị đe doạ. Không tranh cãi tại chỗ, ghi nhận thông tin và báo công an hoặc phản ánh qua kênh chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Đi lễ hội đông người nên đứng ở đâu cho an toàn?
Đứng ở rìa đám đông, gần một lối ra rộng, tránh sát rào chắn và tránh những chỗ thắt hẹp như cửa ga, bậc thềm. Chỗ đó có thể xa sân khấu hơn nhưng an toàn hơn nhiều.
Bị kẹt giữa đám đông chen lấn thì làm sao?
Giữ bình tĩnh, hai tay đưa lên trước ngực tạo khoảng thở, đi theo dòng và nhích dần ra rìa theo đường chéo. Không cúi nhặt đồ rơi và không đi ngược dòng.
Số điện thoại khẩn cấp ở TP.HCM là gì?
Các số khẩn cấp dùng trên cả nước: 113 công an, 114 cứu hoả cứu nạn, 115 cấp cứu y tế. Ở sự kiện lớn, báo người mặc đồng phục gần nhất thường nhanh hơn.
Người già có nên đi lễ hội ở trung tâm không?
Được, nếu chọn giờ thoáng, có chỗ nghỉ, và về trước giờ tan. Người có bệnh tim, hô hấp nên hỏi bác sĩ trước khi đứng lâu giữa đám đông.
Làm sao tránh bị móc túi khi đi lễ hội?
Túi đeo trước ngực có khoá, mang ít tiền mặt, không để điện thoại ở túi quần sau. Kiểm tra đồ ngay sau mỗi lần bị va chạm.
Có nên đi metro dịp lễ lớn không?
Metro giúp tránh kẹt đường, nhưng lối lên xuống ga có thể rất đông lúc tan. Đi bộ ra một ga xa hơn hoặc chờ một lúc rồi hẵng vào ga thường dễ chịu hơn.
