Khách nước ngoài ở khu Bến Thành mua nhiều nhất khi ba thứ cùng có: giá ghi rõ hoặc báo rõ ngay, người bán chào một câu rồi để họ tự xem, và trả tiền dễ dàng. Thiếu một trong ba thì họ đi qua sạp kế bên, không cần giải thích.
Nhiều tiểu thương vẫn giữ thói quen báo giá gấp đôi, gấp ba rồi chờ khách trả xuống. Với một số khách thì được, nhưng phần đông khách bây giờ đã đọc trước trên mạng rằng chợ trung tâm hay nói thách, nên họ bước vào với tâm thế phòng thủ. Báo giá cao rồi hạ mạnh chỉ xác nhận nỗi nghi của họ.
Dưới đây là những thứ người bán lâu năm ở khu trung tâm rút ra, từ câu chào, cách báo giá, cách trả giá cho êm, tới chuyện thanh toán và giữ khách.
Khách nước ngoài ở Bến Thành là ai, họ cần gì?
Không có một kiểu "khách Tây" chung. Có khách đoàn đi theo hướng dẫn viên, thời gian trong chợ ngắn, mua nhanh những món nhẹ để làm quà. Có khách tự túc trẻ, mang balo, rất kỹ chuyện giá, so từng sạp. Có khách lớn tuổi, đi chậm, ngại chen, thích chỗ nào có giá ghi sẵn để khỏi phải mặc cả. Có khách trong khu vực châu Á quen trả giá, xem đó là một phần cuộc vui.
Nhận ra khách thuộc kiểu nào giúp mình bán đúng cách. Khách đoàn cần nhanh: giá rõ, gói sẵn, nhận thẻ hoặc tiền mặt ngoại tệ thì càng tốt nếu sạp được phép. Khách balo cần thật: một giá hợp lý ngay từ đầu, họ sẽ quay lại mua thêm và kể với bạn. Khách lớn tuổi cần chỗ đứng thoải mái và không bị hối.
Điểm chung của gần như mọi khách là họ ghét bị nắm tay, bị kéo áo, bị chặn lối. Ở khu trung tâm, chuyện chèo kéo còn là thứ dễ bị nhắc nhở, bị quay clip đăng lên mạng. Một clip như vậy có thể làm cả dãy hàng mang tiếng.
Khách cũng hay hỏi những thứ ngoài chuyện mua bán: nhà vệ sinh ở đâu, đi bộ ra Nhà hát Thành phố hướng nào, ga metro Bến Thành lối nào. Trả lời vui vẻ những câu đó không tốn gì, mà khách nhớ sạp mình lâu hơn nhớ món hàng.
Câu chào và báo giá: những thứ làm được ngay
Chào một câu rồi lùi lại. "Hello, take a look" là đủ. Để khách tự cầm, tự xem. Đứng sát bên kể liên tục là khách đặt món xuống đi luôn.
Ghi giá cho những món bán chạy. Một tấm thẻ nhỏ ghi giá đặt cạnh món hàng làm khách yên tâm hẳn. Ghi giá cũng là cách tự giữ mình khỏi bị tố nói thách.
Báo giá bằng số trên máy tính hoặc điện thoại. Gõ con số ra màn hình cho khách xem, tránh nhầm "fifteen" với "fifty", một nhầm lẫn rất hay xảy ra.
Nói rõ đơn vị tiền. Khách mới đến chưa quen các số không trong tiền đồng. Nói rõ là đồng Việt Nam, có thể quy đổi gần đúng cho họ hình dung nếu họ hỏi.
Biết vài câu tiếng Anh về chất liệu. "Silk", "cotton", "handmade", "lacquer" là những từ khách hỏi nhiều. Nói đúng chất liệu, đừng gọi vải pha là lụa.
Có sẵn câu cho món không bán được giá thấp hơn. "This is fixed price, good quality" nói nhẹ, kèm nụ cười, khách thường chấp nhận hơn là lời cự cãi.
Không chê hàng sạp khác. Nói xấu hàng xóm làm khách thấy cả khu đáng ngờ. Chỉ nói về hàng của mình.
Học thêm vài câu ngôn ngữ của nhóm khách đông. Một câu cảm ơn bằng tiếng của khách đủ làm không khí khác hẳn, mất vài phút học.
Trả giá thế nào cho cả hai bên vui?
Trả giá vẫn là một phần không khí chợ, khách cũng đọc được điều đó trước khi đến. Vấn đề không nằm ở chuyện có trả giá hay không, mà ở khoảng cách giữa giá đầu và giá chốt. Khi khoảng cách quá lớn, khách vừa mua xong đã thấy mình bị lừa phần còn lại, rồi về viết đánh giá.
Nhiều người bán lâu năm chọn cách báo giá đầu chỉ nhích hơn giá muốn bán một chút, chừa chỗ để bớt cho khách vui khi họ mua nhiều. Cách này bán chậm hơn với khách dễ tính, nhưng giữ được khách kỹ tính, và gần như không bao giờ dính tai tiếng.
Một cách êm hơn nữa là bớt bằng số lượng thay vì bớt bằng giá: mua ba cái thì bớt, mua thêm một món nhỏ thì tặng kèm túi. Khách được cảm giác thắng, mình vẫn giữ giá từng món.
Khi khách trả quá thấp, đừng cáu. Nói giá thấp nhất mình bán được, rồi để họ đi nếu họ không đồng ý. Khá nhiều khách đi một vòng chợ rồi quay lại đúng sạp đã từ chối họ một cách lịch sự.
Thanh toán: tiền mặt, thẻ, chuyển khoản
Có sẵn tiền lẻ đầu ngày. Khách nước ngoài hay cầm tờ mệnh giá lớn vừa rút từ máy ATM. Không thối được là mất đơn.
Kiểm tiền trước mặt khách. Đếm lại trước mặt, nói con số ra. Tránh cảnh khách tưởng mình đưa nhầm tờ, hoặc mình nhầm tờ có màu gần giống nhau.
Nhận thẻ nếu làm được. Khách đoàn và khách lớn tuổi thường thích quẹt thẻ. Phí quẹt thẻ nên tính sẵn vào giá, đừng thu thêm bất ngờ.
Mã chuyển khoản cho khách trong nước và khách châu Á. Một số khách du lịch trong khu vực đã quen thanh toán bằng mã QR qua ứng dụng ngân hàng. Hỏi ngân hàng của mình xem nhận được loại nào.
Chuyện nhận ngoại tệ. Mua bán bằng ngoại tệ có quy định riêng của nhà nước. Không chắc thì hướng khách đổi tiền ở nơi được phép rồi quay lại, đừng tự nhận.
Đưa biên nhận khi khách cần. Một tờ ghi món, số tiền, ngày, dấu sạp nếu có. Khách mua quà công ty hay cần thứ này.
Không giữ tiền cạnh lối đi. Túi tiền để khuất, ngăn kéo có khoá. Giờ đông là lúc kẻ gian để ý nhất.
Chụp lại màn hình giao dịch chuyển khoản. Đối chiếu ngay khi khách báo đã chuyển, tránh bị lừa bằng ảnh chụp giả.
Giữ khách quay lại và kể cho người khác
Gói hàng chắc cho chuyến bay. Đồ sơn mài, gốm cần bọc kỹ. Khách sẽ nhớ cái cẩn thận đó hơn lời quảng cáo.
Nói thật về món dễ hỏng. Đồ ăn khô, trái cây sấy có hạn dùng. Nói rõ để khách tính đường mang về.
Đưa danh thiếp hoặc mã liên lạc. Khách đoàn hay muốn đặt thêm sau khi về khách sạn. Có cách liên lạc là có đơn thứ hai.
Ghi nhớ khách quen. Khách công tác hay quay lại chợ mỗi lần sang Việt Nam. Một câu "lần trước anh mua khăn xanh" là đủ giữ họ.
Xử lý đổi trả nhẹ nhàng. Khách quay lại vì sai cỡ, đổi cho họ nếu hàng còn nguyên. Một lần đổi êm đáng giá hơn một đánh giá xấu.
Đừng xin khách đánh giá năm sao một cách lộ liễu. Bán tử tế thì đánh giá tốt tự đến. Ép khách đánh giá ngay tại chỗ làm họ khó chịu.
Giữ sạp gọn, sáng, dễ nhìn. Khách nước ngoài lướt rất nhanh; sạp rối hàng làm họ ngại bước vào xem.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tiếng Anh có bán cho khách nước ngoài được không?
Được, nhiều người bán lâu năm chỉ biết vài chục từ. Máy tính bỏ túi để gõ giá, ứng dụng dịch trên điện thoại và nụ cười giải quyết được phần lớn tình huống.
Có nên nói giá cao để chừa chỗ trả giá?
Chừa một khoản nhỏ thì không sao, nói gấp nhiều lần thì rất dễ bị đánh giá xấu và bị phản ánh. Khoảng cách giữa giá đầu và giá chốt càng hẹp thì khách càng tin.
Khách chụp ảnh hàng rồi không mua thì sao?
Đó là chuyện bình thường ở khu du lịch. Nếu món hàng là mẫu tự thiết kế, có thể nhã nhặn xin khách đừng chụp; còn lại cứ vui vẻ, nhiều khách chụp để hỏi người nhà rồi quay lại.
Khách đòi trả lại hàng sau khi đã dùng thì xử lý sao?
Nói rõ chính sách đổi trả ngay lúc bán, ví dụ chỉ đổi khi còn nguyên tem, trong ngày. Có quy định từ đầu thì lúc từ chối sẽ nhẹ nhàng hơn.
Hướng dẫn viên dẫn khách tới có đòi phần trăm không?
Chuyện hoa hồng cho người dẫn khách có tồn tại ở nhiều khu du lịch. Nếu nhận lời thì phải tính vào giá cho minh bạch, đừng đẩy giá lên quá mức chỉ vì khách đi theo đoàn.
