Sạp chợ bán thêm online chạy được khi hai việc tách bạch: giờ đứng bán tại sạp là giờ của khách trước mặt, còn quay video, trả lời tin nhắn, đóng gói gửi tỉnh có giờ riêng hoặc người riêng. Hàng trên mạng phải đúng là hàng đang có trong sạp, đúng màu, đúng chất. Trộn lẫn hai việc vào cùng một lúc thì khách tại chỗ bị bỏ rơi, khách trên mạng bị trả lời chậm.
Nhiều tiểu thương ở các chợ lớn đã chuyển sang bán thêm qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, livestream từ khi chợ vắng khách trong những năm dịch. Có sạp sống được nhờ kênh đó. Cũng có sạp làm vài tháng rồi bỏ vì quá mệt, vì hàng gửi đi bị hoàn, vì đơn ảo.
Bài này không dạy làm nội dung mạng xã hội. Nó nói chuyện thực tế của một sạp chợ: chọn hàng nào để đưa lên mạng, chia giờ ra sao, đóng gói thế nào, và giữ giá hai kênh cho khỏi mất lòng khách.
Lợi thế thật của một sạp chợ khi bán online
Sạp ở chợ Bến Thành có một thứ mà người bán online ngồi nhà không có: một địa chỉ có thật, nằm trong một ngôi chợ ai cũng biết. Khách ở tỉnh hay khách nước ngoài đã về nước thấy sạp có chỗ đứng thật, có người bán thật, thì tin hơn một trang bán hàng không ai biết ở đâu.
Lợi thế thứ hai là hàng có sẵn trước mắt. Quay một video ngay tại sạp, cầm món hàng lên, xoay dưới ánh sáng thật, là thứ khách tin hơn ảnh chụp chỉnh sửa. Khách cũ đã mua tại sạp cũng là nguồn khách online sẵn có, chỉ cần họ biết mình có bán qua mạng.
Nhưng lợi thế đó cũng là ràng buộc. Vì sạp có thật, khách online dễ tìm đến tận nơi khi có chuyện, đánh giá xấu trên mạng gắn thẳng vào tên sạp ở chợ. Bán online cẩu thả thì cái mất là uy tín của sạp ngoài đời.
Còn một chuyện nữa: không gian chợ là chung. Quay video, livestream ở lối đi, nói to, chiếu đèn sáng có thể làm phiền sạp bên cạnh và khách đi chợ. Nên hỏi ban quản lý chợ xem có quy định gì về chuyện này, và giữ nhã nhặn với hàng xóm.
Hàng nào nên đưa lên mạng, hàng nào không
Hàng có mẫu ổn định. Món nhập đều, còn hàng lâu dài thì đáng chụp kỹ. Món chỉ có vài cái thì đăng lên rồi lại phải gỡ.
Hàng nhẹ, khó vỡ. Khăn, áo, túi vải, đồ khô đóng gói gửi đi ít rủi ro. Gốm, sơn mài gửi xa cần đóng gói rất kỹ và vẫn có hàng vỡ.
Hàng đặc trưng của chợ. Món mà khách ở xa khó mua ở chỗ khác. Hàng bán khắp nơi thì mình chỉ cạnh tranh bằng giá với cả nước.
Đặc sản khô có nhãn rõ. Bán qua mạng thì nhãn, hạn dùng, nguồn gốc càng phải rõ, vì khách không cầm lên xem được.
Không đưa lên hàng không chắc nguồn. Bán online để lại dấu vết rõ ràng. Hàng không giấy tờ bán qua mạng là tự đưa bằng chứng cho người khác.
Không đưa hàng tươi dễ hỏng. Trừ khi có cách giao trong ngày và bảo quản chuẩn. Hàng hỏng trên đường là khách bực và mình mất cả tiền ship.
Hàng may đo cần cẩn thận. Áo dài may đo qua mạng phải có cách lấy số đo chắc chắn và chính sách sửa rõ ràng.
Ưu tiên món có biên lời đủ gánh phí. Phí sàn, phí vận chuyển, hàng hoàn cộng lại không nhỏ. Món lời mỏng bán online có khi lỗ.
Chia việc để sạp không rối
Phần lớn sạp bỏ cuộc vì một người làm cả hai việc cùng lúc. Sắp xếp lại theo thứ tự dưới đây trước khi tăng số đơn.
- Chọn giờ quay vào lúc chợ vắng. Giờ trưa hoặc sáng sớm trước khi khách đoàn đến. Giờ đông khách tại sạp thì dành cho khách tại sạp.
- Giao một người lo tin nhắn. Có thể là người nhà ở nhà, không cần ngồi ở sạp. Khách online cần trả lời nhanh, không cần trả lời từ chợ.
- Tách kho hàng online. Để riêng một phần hàng cho đơn online, tránh cảnh khách tại sạp vừa mua mất món đã chốt cho khách trên mạng.
- Đóng gói ngoài giờ bán. Gói hàng cẩn thận cần chỗ và thời gian. Gói vội trên quầy giữa giờ đông dễ sai món, sai địa chỉ.
- Ghi sổ chung cho hai kênh. Một cuốn sổ hoặc một bảng tính ghi hàng ra, hàng vào của cả sạp lẫn online, để biết thật sự kênh nào lời.
- Đặt giới hạn số đơn mỗi ngày lúc đầu. Nhận vừa sức, tăng dần. Hứa giao nhanh rồi trễ là đánh giá xấu đầu tiên.
Giá hai kênh: giữ thế nào cho êm
Không để giá online thấp hơn hẳn giá tại sạp. Khách đến sạp mở điện thoại thấy giá rẻ hơn sẽ thấy mình bị nói thách.
Tính phí gửi riêng, nói rõ. Giá hàng bằng giá tại sạp, phí gửi tính riêng. Khách hiểu và chấp nhận dễ hơn.
Khuyến mãi online nói rõ thời hạn. Giảm giá trong một khung giờ livestream thì ghi rõ, tránh khách quay lại đòi giá đó mãi.
Khách tại sạp hỏi giá online thì trả lời thật. Cùng một giá thì nói cùng một giá. Nếu có chương trình riêng trên mạng, giải thích ngắn gọn.
Giữ cùng chính sách đổi trả. Đổi trả khác nhau giữa hai kênh làm khách rối và dễ sinh cãi nhau.
Ảnh và video đúng màu thật. Bộ lọc làm màu đẹp hơn thật là nguồn hoàn hàng lớn nhất. Quay dưới ánh sáng tự nhiên ở cửa chợ là đúng màu nhất.
Đừng chạy đua giảm giá với người bán không có sạp. Họ không trả phí chợ như mình. Hãy cạnh tranh bằng uy tín của một chỗ bán có thật.
Gửi hàng đi tỉnh, gửi đi nước ngoài
Gửi trong nước thì nhiều đơn vị vận chuyển nhận hàng tận nơi; với sạp trong chợ, chuyện người giao nhận vào chợ lấy hàng có thể bị giới hạn giờ, giới hạn lối vào. Hỏi trước để không bắt người giao chờ ở cửa chợ giữa giờ đông, cũng là để không cản lối khách.
Hàng dễ vỡ thì quấn nhiều lớp, chèn kín hộp, ghi chú hàng dễ vỡ. Quay video lúc đóng gói giúp mình có bằng chứng khi khách báo thiếu hàng hoặc hàng vỡ.
Gửi đi nước ngoài phức tạp hơn nhiều: mỗi nước cấm hoặc hạn chế những mặt hàng khác nhau, đặc biệt là đồ ăn, hạt, đồ gỗ chưa xử lý. Nhiều sạp chọn cách để khách tự mang theo hành lý khi về nước, còn việc gửi quốc tế thì chỉ nhận khi biết rõ quy định nơi đến, hoặc qua đơn vị chuyên gửi hàng quốc tế.
Cuối cùng, đơn ảo, đơn bom hàng là chuyện xảy ra thật. Với đơn giá trị lớn hoặc khách lạ, nhiều người bán xin khách chuyển khoản trước một phần. Mất một vài đơn vì yêu cầu này vẫn tốt hơn mất cả tiền hàng lẫn tiền gửi hai chiều.
Câu hỏi thường gặp
Tiểu thương chợ Bến Thành có được livestream tại sạp không?
Chuyện quay phim, livestream trong chợ có thể có quy định riêng của ban quản lý về giờ giấc, âm lượng và không cản lối đi. Nên hỏi văn phòng chợ trước và giữ nhã nhặn với sạp bên cạnh.
Bán online có phải đăng ký thuế riêng không?
Doanh thu bán online cũng là doanh thu của hộ kinh doanh và phải kê khai theo quy định. Các sàn thương mại điện tử còn có nghĩa vụ khấu trừ, khai thay theo quy định mới; nên hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn để làm cho đúng.
Livestream bao lâu thì có khách?
Không có con số chung, nhiều người phải làm đều đặn vài tháng mới có lượng xem ổn định. Bán cho khách cũ đã từng mua tại sạp thường hiệu quả hơn cố kéo khách lạ.
Khách online đòi xem hàng tận nơi trước khi mua thì sao?
Đó chính là lợi thế của sạp chợ: mời khách ghé sạp, hoặc gọi video cho xem trực tiếp. Khách tin thì đơn chốt nhanh hơn.
Hàng gửi đi bị hoàn thì ai chịu phí?
Tuỳ chính sách mình công bố và thoả thuận với đơn vị vận chuyển. Ghi rõ chính sách hoàn trả trên trang bán từ đầu để giảm tranh cãi.
