Ở chợ Bến Thành có đủ cả: hàng tốt giá đúng, hàng nhái thương hiệu nổi tiếng, hàng gắn mác “thủ công” nhưng làm hàng loạt, và hàng đóng gói có niêm yết rõ ràng. Cách mua yên tâm là hỏi thẳng nguồn gốc, kiểm hàng tận tay, ưu tiên hàng có giá niêm yết, và thỏa thuận chuyện đổi trả trước khi trả tiền.
Bài này không nhằm làm người đọc sợ chợ. Rất nhiều tiểu thương bán thật, nói thật. Nhưng biết những chiêu phổ biến và biết cách kiểm hàng thì mình mua được đúng thứ mình muốn, trả đúng giá của nó, và tránh được những rắc rối khi mang hàng về, nhất là về nước ngoài.
Nói thẳng về hàng nhái thương hiệu
Túi, ví, đồng hồ, giày, áo mang logo thương hiệu thời trang nổi tiếng bày ở một số sạp gần như chắc chắn không phải hàng chính hãng. Hàng hiệu thật được bán qua cửa hàng chính thức, không bày ở sạp chợ với giá chỉ bằng một phần nhỏ. Người bán có khi gọi là “hàng xuất khẩu”, “hàng siêu cấp”, nhưng đó vẫn là hàng giả mạo nhãn hiệu.
Mua bán hàng giả mạo nhãn hiệu là chuyện vi phạm quy định về sở hữu trí tuệ, và rủi ro không dừng ở chợ. Một số nước kiểm tra hành lý nhập cảnh khá kỹ với hàng giả thương hiệu; có nơi tịch thu, có nơi còn phạt cả người mua. Khách nước ngoài nên kiểm quy định của nước mình trước khi mua.
Ngoài chuyện pháp lý, hàng nhái thường kém bền ở đúng những chỗ khó thấy: khóa kéo, quai, lớp lót, đường may bên trong. Mua vì thích kiểu dáng thì cân nhắc kỹ, vì nó có thể không qua nổi vài tháng.
Lựa chọn tốt hơn ở chợ là những món không cần logo: túi vải, ví da không thương hiệu nhưng may chắc, đồ thêu, đồ mây tre. Những thứ đó đánh giá được bằng mắt và tay, không phải bằng nhãn.
Nhận biết nhanh theo từng loại hàng
Không có dấu hiệu nào chắc chắn tuyệt đối. Bảng dưới là những chỗ nên nhìn, nên hỏi trước khi trả tiền.
| Loại hàng | Chỗ nên kiểm | Câu nên hỏi người bán |
|---|---|---|
| Túi, ví da | Mép cắt, đường may bên trong, mùi, độ mềm, khóa kéo | Da gì? Da thật hay da tổng hợp? Hư khóa có sửa không? |
| Quần áo, áo thun | Đường may, độ co giãn, màu in có bong khi kéo nhẹ không | Vải gì? Giặt máy được không? Có co không? |
| Vải, lụa | Độ rủ, độ mát tay, màu dưới ánh sáng tự nhiên | Lụa tơ tằm hay lụa pha? Khổ bao nhiêu? |
| Đồ thủ công, đồ thêu | Mặt trái mũi thêu, độ đều, có lỗi nhỏ tự nhiên không | Làm ở đâu? Làm tay hay làm máy? |
| Đồ gỗ, mây tre, sơn mài | Mối nối, lớp sơn, mùi, độ nặng | Gỗ gì? Có xử lý chống mối mọt không? |
| Cà phê, trà, đồ khô | Nhãn, hạn dùng, ngày sản xuất, mùi, màu | Ngày rang? Hàng nhà làm hay có cơ sở sản xuất? |
| Đồng hồ, trang sức | Chất liệu, độ nặng, cơ chế khóa | Có giấy bảo hành không? Bạc hay mạ bạc? |
Câu trả lời của người bán cũng là một dấu hiệu. Người bán thật thường nói rõ “da tổng hợp”, “thêu máy”, “lụa pha”; người né câu hỏi hoặc khẳng định quá chắc với giá quá rẻ thì nên cẩn trọng.
Hàng “thủ công Việt Nam” thật hay không?
Thủ công thật thường không đều tuyệt đối. Mũi thêu tay, nét vẽ tay có chỗ lệch nhẹ. Hai món giống hệt nhau từng chi tiết thường là làm máy.
Xem mặt trái. Thêu tay mặt trái có nút chỉ, đường chỉ chồng; thêu máy mặt trái đều, thường có lớp giấy lót.
Hàng loạt không có nghĩa là xấu. Nhiều món làm máy vẫn đẹp và bền. Vấn đề chỉ là giá: không trả giá thủ công cho hàng làm máy.
Hỏi nơi làm. Người bán biết nguồn hàng thường kể được làng nghề, cơ sở làm. Không biết thì họ thường nói chung chung.
Hàng nhập về bày như hàng Việt. Một số đồ lưu niệm không làm ở Việt Nam. Ai cần “made in Vietnam” thật thì xem nhãn, hỏi rõ.
Đồ sơn mài. Sơn mài truyền thống làm qua nhiều lớp, nặng tay, giá cao. Hàng sơn công nghiệp nhẹ, bóng đều, giá thấp hơn nhiều.
Đồ mây tre, cói. Kiểm độ khô, mùi ẩm mốc. Mang về nước lạnh hoặc khô có thể nứt nếu chưa xử lý kỹ.
Mua vì thích là đủ. Nếu không chắc nguồn gốc, hãy mua vì mình thích món đó với mức giá mình thấy đáng, đừng mua vì lời “hàng thủ công độc nhất”.
Giá niêm yết: ở đâu có, nghĩa là gì?
Theo quy định về niêm yết giá, hàng hóa bày bán phải được niêm yết giá. Trên thực tế ở chợ, mức độ niêm yết khác nhau: hàng đóng gói như cà phê, trà, bánh kẹo thường có giá in hoặc giá dán; quần áo, đồ lưu niệm, đồ thủ công thì nhiều sạp vẫn hỏi đáp bằng miệng.
Gặp hàng có niêm yết, nhiều người tưởng không được hỏi gì thêm. Thật ra mua số lượng nhiều vẫn có thể xin bớt nhẹ, hoặc xin thêm một món nhỏ, miễn là lịch sự. Còn trả giá mạnh với hàng đã niêm yết thì thường không thành và dễ làm người bán khó chịu.
Gặp hàng không niêm yết, kỹ năng quan trọng nhất là dò mặt bằng giá qua vài sạp rồi mới quyết, như đã nói trong bài trả giá lịch sự ở chợ Bến Thành. Một mức giá chỉ có ý nghĩa khi mình biết các sạp khác nói bao nhiêu cho cùng món.
Một mẹo nhỏ: khi giá niêm yết và giá người bán nói khác nhau, cứ chỉ vào giá niêm yết và hỏi nhẹ nhàng. Đa phần là nhầm lẫn hoặc giá cũ chưa sửa, nói ra là xong.
Kiểm hàng trước khi trả tiền
Làm theo thứ tự này với mọi món có giá trị, mất vài phút mà tránh được phần lớn rắc rối:
- Cầm món hàng thật, không chỉ xem hàng mẫu. Món mẫu treo trên kệ có thể khác món người bán lấy từ kho ra. Kiểm đúng món mình sẽ mang về.
- Kiểm các chỗ hay hỏng. Khóa kéo kéo hết đường, quai giật nhẹ, nút bấm thử, đường may bên trong lật ra xem.
- Kiểm kích cỡ, màu. Quần áo ướm thử hoặc đo; màu nhìn ở chỗ sáng gần cửa.
- Với vải, đồ may đo. Kiểm số mét, khổ vải, lỗi dệt. Đồ may đo thì thử kỹ như trong bài mua vải, may áo dài ở chợ Bến Thành.
- Với đồ ăn, đồ khô. Kiểm nhãn, hạn dùng, gói có bị hở không. Bài mua cà phê, đồ khô làm quà có danh sách những thứ cần nhìn.
- Thống nhất giá cuối và chuyện đổi trả. Hỏi rõ: lỗi thì đổi được không, đổi trong bao lâu, cần giữ gì.
- Trả tiền, kiểm tiền thối. Chuyển khoản thì kiểm tên người nhận. Tiền mặt thì đếm lại trước khi rời sạp.
Đổi trả ở chợ: thực tế ra sao?
Không có chính sách chung cho cả chợ. Mỗi sạp tự quyết chuyện đổi trả. Hỏi trước khi mua là cách duy nhất để biết.
Đổi trong ngày dễ hơn. Phát hiện lỗi thì quay lại ngay hôm đó, người bán còn nhớ mặt, nhớ món.
Giữ nguyên tem, túi, phiếu. Món hàng còn nguyên tem nhãn, đúng túi của sạp thì dễ được đổi hơn.
Ghi lại vị trí sạp. Chụp ảnh sạp và số sạp nếu có. Chợ nhiều dãy giống nhau, quay lại tìm sạp khó hơn mình tưởng.
Lỗi rõ ràng thì đổi dễ. Khóa hỏng, rách, sai cỡ thường được đổi. Đổi vì “không thích nữa” thì tùy lòng người bán.
Hoàn tiền rất hiếm. Phần lớn sạp đổi món khác chứ ít khi trả lại tiền. Đừng mua với suy nghĩ “không ưng thì trả”.
Đồ may đo gần như không đổi được. Áo may theo số đo của mình chỉ sửa, không đổi. Thử kỹ khi lấy.
Đồ ăn đã mở gói thì không đổi. Kiểm trước khi mở, nếm thử tại sạp nếu được mời.
Tình huống thường gặp và cách xử lý
Mua túi “da thật”, về chỗ ở thấy mép bong. Quay lại sạp sớm nhất có thể, mang túi và phiếu nếu có. Nói rõ lỗi, đề nghị đổi món khác hoặc sửa. Người bán uy tín thường nhận đổi; nếu họ khẳng định “da thật” mà mép bong như da tổng hợp, mình biết lần sau nên tin sạp nào.
Cà phê mua về pha thấy mùi khác hẳn lúc ngửi ở sạp. Có thể do loại tẩm hương khác, do pha khác cách, hoặc do hàng để lâu. Đồ ăn đã mở rất khó đổi; bài học là mua lượng nhỏ thử trước, ưng mới mua nhiều, và hỏi ngày rang.
Bị tính tiền sai, nhiều hơn giá đã chốt. Bình tĩnh nhắc lại giá đã thống nhất, chỉ vào từng món. Phần lớn là nhầm khi cộng nhiều món. Không giải quyết được thì nhờ bảo vệ hoặc ban quản lý chợ làm trung gian, đừng to tiếng giữa chợ.
Người bán bỏ hàng vào túi khi mình chưa đồng ý, rồi đòi tiền. Trả lại túi, nói rõ mình chưa mua. Mình không có nghĩa vụ trả tiền cho món chưa đồng ý mua. Nếu bị làm khó, rời đi và báo bảo vệ.
Những sai lầm làm mình mua hớ hoặc mua phải hàng kém
Tin tuyệt đối vào lời “hàng xuất khẩu”. Đó là cách gọi để bán, không phải giấy chứng nhận.
Mua hàng hiệu ở sạp với giá rẻ. Rủi ro cả về chất lượng lẫn pháp lý khi mang ra nước ngoài.
Không kiểm món thật, chỉ xem món mẫu. Món đưa tận tay có thể khác món treo.
Không hỏi đổi trả trước. Hỏi sau khi đã trả tiền thì mình không còn thế thương lượng.
Mua món đắt ngay lần ghé đầu. Món có giá trị lớn nên đi một vòng, ngủ một đêm, quay lại nếu vẫn thích.
Trả giá thủ công cho hàng làm máy. Xem mặt trái, hỏi nơi làm trước khi trả mức giá cao.
Quên ghi vị trí sạp. Có lỗi muốn đổi mà không tìm lại được sạp.
Cãi nhau giữa chợ. Không giải quyết được gì. Nhờ người trung gian.
Khi nào nên nhờ cơ quan có thẩm quyền?
Tranh chấp nhỏ với sạp. Nhờ bảo vệ hoặc ban quản lý chợ làm trung gian trước tiên. Đây là cách nhanh nhất.
Bị bán hàng sai mô tả, giá trị đáng kể. Có thể liên hệ tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để được hướng dẫn khiếu nại.
Phát hiện bán hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc quy mô lớn. Thuộc thẩm quyền của lực lượng quản lý thị trường. Người mua có thể phản ánh qua kênh chính thức của cơ quan này.
Bị lừa đảo, đe dọa, ép buộc. Trình báo công an nơi xảy ra sự việc.
Ngộ độc sau khi ăn đồ mua ở chợ. Đi khám ngay, giữ lại phần đồ ăn còn thừa và thông tin nơi mua nếu có thể.
Khách nước ngoài cần hỗ trợ. Liên hệ nơi lưu trú, công ty lữ hành, hoặc cơ quan đại diện nước mình nếu sự việc nghiêm trọng.
Hàng mang ra nước ngoài bị giữ. Làm theo hướng dẫn của hải quan nước đó; câu hỏi pháp lý cụ thể nên hỏi luật sư hoặc cơ quan hải quan.
Tranh chấp giá trị lớn. Với món hàng giá trị cao, nên hỏi ý kiến luật sư trước khi theo đuổi khiếu nại.
Câu hỏi thường gặp
Chợ Bến Thành có bán hàng hiệu thật không?
Hàng mang logo thương hiệu thời trang nổi tiếng bày ở sạp chợ với giá rẻ gần như chắc chắn không phải hàng chính hãng. Hàng hiệu thật được bán qua cửa hàng chính thức của thương hiệu.
Mua hàng nhái ở Việt Nam mang về nước có sao không?
Một số nước kiểm tra hành lý nhập cảnh với hàng giả thương hiệu, có nơi tịch thu, có nơi phạt cả người mua. Khách nên kiểm quy định của nước mình trước khi mua.
Làm sao biết túi da ở chợ là da thật?
Xem mép cắt, đường may bên trong, ngửi mùi, cảm nhận độ mềm, và hỏi thẳng người bán. Không có dấu hiệu nào chắc chắn tuyệt đối, nên mua ở sạp chịu nói rõ chất liệu và nhận đổi khi lỗi.
Mua hàng ở chợ Bến Thành có đổi trả được không?
Không có chính sách chung, mỗi sạp tự quyết. Hỏi trước khi mua, giữ nguyên tem và túi, quay lại sớm trong ngày nếu phát hiện lỗi.
Hàng có giá niêm yết ở chợ có trả giá được không?
Thường không trả giá mạnh với hàng đã niêm yết. Mua số lượng nhiều có thể xin bớt nhẹ hoặc xin thêm một món nhỏ một cách lịch sự.
Bị bán hàng sai mô tả ở chợ thì khiếu nại ở đâu?
Trước tiên nhờ ban quản lý chợ làm trung gian. Giá trị đáng kể thì có thể liên hệ tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; bị lừa đảo thì trình báo công an.
