Gọi món ở Sài Gòn cho đúng ý chỉ cần nói rõ ba thứ: món gì, phần nào (thường hay đặc biệt, khô hay nước), và bớt gì thêm gì (không hành, ít ngọt, ít đá, không cay). Thêm vài từ miền Nam như chén, dĩa, ly, muỗng, nước lèo là gọi trơn tru ở bất kỳ sạp nào quanh chợ Bến Thành. Không cần nói hay, chỉ cần nói đủ.
Người từ miền Bắc vào, người nước ngoài, cả người Sài Gòn ít ăn hàng đều có lúc nhận về một tô khác hẳn mình nghĩ: đầy hành khi mình không ăn hành, ngọt lịm khi mình muốn ít đường, phần "đặc biệt" khi mình chỉ định ăn nhẹ. Bài này gom những câu cần biết.
Từ miền Nam hay gặp khi ăn uống
Ở hàng quán quanh chợ, người bán dùng từ miền Nam. Biết những từ dưới đây là hiểu gần hết những gì được hỏi:
| Nói ở Sài Gòn | Nghĩa (cách nói phổ biến ở miền Bắc) | Ví dụ khi gọi |
|---|---|---|
| Chén | Bát nhỏ | Cho thêm chén nước lèo |
| Tô | Bát lớn đựng món nước | Một tô hủ tiếu nước |
| Dĩa | Đĩa | Một dĩa cơm tấm sườn |
| Ly | Cốc | Một ly cà phê sữa đá |
| Muỗng | Thìa | Cho xin cái muỗng |
| Nước lèo | Nước dùng | Nhiều nước lèo giùm |
| Heo | Lợn | Hủ tiếu thịt heo |
| Đậu phộng | Lạc | Không ăn đậu phộng |
| Bịch | Túi | Bỏ bịch mang về |
| Trái | Quả | Một ly sinh tố trái bơ |
Không biết từ nào thì chỉ tay. Người bán quanh chợ gặp khách mọi miền mỗi ngày, chẳng ai thấy lạ.
Những câu gọi món cần thuộc
"Cho một tô … thường." Phần cơ bản. Nếu không nói, có hàng hỏi lại, có hàng làm luôn phần đặc biệt.
"Đặc biệt" nghĩa là đủ thứ. Phần đặc biệt có thêm nhiều loại thịt, đồ ăn kèm, tô lớn hơn, giá cao hơn. Ăn nhẹ thì đừng gọi.
"Khô hay nước?" Với hủ tiếu, mì: khô là sợi trộn sốt, chén nước lèo để riêng; nước là sợi trong tô nước dùng.
"Không hành", "không rau", "không ngò". Nói ngay lúc gọi; khi đã múc ra tô thì khó gỡ.
"Không cay" hoặc "ớt để riêng". Một số món có ớt sẵn. Nói "ớt để riêng" để tự nêm.
"Ít ngọt", "ít đường". Đồ uống, chè, cà phê ở Sài Gòn thường khá ngọt. Câu này nên nói mặc định nếu không hảo ngọt.
"Ít đá", "không đá", "đá để riêng". Bụng yếu hoặc không muốn nước bị loãng thì xin đá để riêng.
"Ăn ở đây" hay "mang về". Người bán sẽ hỏi câu này. Mang về thì nước, sợi, rau được gói riêng.
"Tính tiền". Câu gọi để trả tiền. Có nơi trả trước khi ăn, có nơi trả sau; nhìn người xung quanh là biết.
Món ăn Sài Gòn có "ngữ pháp" riêng
Mỗi món ở đây có một cấu trúc gọi riêng mà người địa phương nói ra không cần nghĩ. Cơm tấm gọi theo những thứ đặt lên dĩa: sườn, bì, chả, trứng ốp la. "Sườn bì chả" là câu gọi quen thuộc nhất. Thiếu thứ nào thì bỏ bớt chữ đó, ví dụ chỉ "sườn" hoặc "sườn trứng".
Hủ tiếu, mì gọi theo loại sợi và kiểu ăn. Có hàng có cả hủ tiếu, mì, và kiểu trộn cả hai mà người ta gọi là "hủ tiếu mì". Có hàng có cả khô lẫn nước. Phở thì gọi theo loại thịt: tái, chín, gầu, nạm, bò viên, và có thể kết hợp nhiều thứ.
Bánh mì gọi theo nhân và theo "có hay không". Thịt nguội, pa-tê, chả, trứng, xíu mại; kèm đồ chua, dưa leo, ngò, ớt. Câu gọi rõ ràng nhất là liệt kê những thứ không ăn: "bánh mì thịt, không ớt, không pa-tê". Người bán sẽ làm phần còn lại.
Chè và đồ uống gọi theo tên, theo cỡ ly và theo mức đường, đá. Thấy nhiều thứ quá thì chỉ tay vào thau, vào ly mẫu là cách nhanh nhất.
Gọi món cho người đi cùng: trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người ăn chay
Với trẻ nhỏ, xin chén nhỏ và muỗng để chia từ tô của người lớn, hoặc gọi phần "ít" nếu hàng có bán. Nói rõ "không cay", "không tiêu" ngay từ đầu, vì nhiều món nước có sẵn tiêu, ớt trong nồi. Nước uống thì xin không đá cho trẻ.
Người lớn tuổi thường ăn mềm, ít mặn. Gọi món nước, xin "sợi mềm" hoặc nấu kỹ, xin thêm nước lèo, bớt nước mắm, bớt bột ngọt nếu hàng nêm theo từng tô. Ngồi chỗ ghế có tựa nếu có, vì ghế đẩu thấp khó cho người đau lưng, đau gối.
Người ăn chay cần hỏi kỹ nhất. Món trông như chay vẫn có thể nấu bằng nước xương, nêm nước mắm, chiên bằng mỡ. Hỏi "nước lèo nấu chay không", "có nêm mắm không". Ăn chay chặt chẽ thì đến hàng chay riêng là chắc chắn hơn gọi món chay ở hàng mặn.
Dị ứng đồ biển, đậu phộng là chuyện phải nói thẳng và nói chắc, vì nhiều món Sài Gòn có tôm khô, mắm ruốc, đậu phộng rang rắc lên trên. Người dị ứng nặng nên viết sẵn một câu tiếng Việt trên điện thoại để đưa người bán đọc.
Những tình huống dễ "gọi một đằng ra một nẻo"
Gọi "cà phê" ra cà phê đen đá. Muốn có sữa thì nói "cà phê sữa đá" hoặc "bạc xỉu" nếu muốn nhiều sữa ít cà phê.
Gọi "trà" ra trà đá. Ở hàng ăn, "trà" thường là trà đá. Muốn uống nóng thì nói "trà nóng".
Gọi "hủ tiếu" không nói khô hay nước. Người bán hỏi lại, hoặc làm kiểu phổ biến nhất của hàng đó.
Gọi "cơm tấm" không nói sườn bì chả. Có hàng làm phần cơ bản, có hàng làm phần đầy đủ. Nói rõ để khỏi bất ngờ khi trả tiền.
Gọi "nước mía" quên nói đá. Ly ra đầy đá; xin "ít đá" ngay lúc gọi.
Nói "bát", "đĩa" theo kiểu miền Bắc. Người bán vẫn hiểu, chỉ là có thể hỏi lại. Không sao cả.
Gọi "thêm" mà không hỏi giá. Thêm trứng, thêm thịt, thêm sợi đều tính tiền. Hỏi một câu là rõ.
Gật đầu khi không hiểu câu hỏi. Người bán hỏi "ăn cay không", "đặc biệt không" mà mình gật là nhận về thứ mình không định gọi. Không hiểu thì hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Ở Sài Gòn gọi "đặc biệt" là gì?
Phần đặc biệt là phần đầy đủ nhất của món, nhiều loại thịt, đồ ăn kèm hơn và giá cao hơn phần thường. Muốn ăn nhẹ thì gọi "phần thường".
Hủ tiếu khô và hủ tiếu nước khác nhau thế nào?
Hủ tiếu nước là sợi trong tô nước dùng. Hủ tiếu khô là sợi trộn với sốt, kèm một chén nước lèo để riêng uống hoặc chan dần.
Nói "không cay" bằng tiếng Việt ở hàng quán thế nào?
Nói "không cay" hoặc "ớt để riêng" ngay lúc gọi. Với trẻ nhỏ, nói thêm "không tiêu" vì nhiều món nước có sẵn tiêu.
Bạc xỉu là gì?
Bạc xỉu là kiểu cà phê nhiều sữa, ít cà phê, uống với đá, hợp người không quen vị đắng. Nó khác với cà phê sữa đá vốn đậm cà phê hơn.
Chén, dĩa, ly, muỗng ở miền Nam nghĩa là gì?
Chén là bát nhỏ, dĩa là đĩa, ly là cốc, muỗng là thìa. Tô là bát lớn đựng món nước.
Người ăn chay gọi món ở hàng mặn cần hỏi gì?
Hỏi nước lèo có nấu chay không, có nêm nước mắm, mắm ruốc hay mỡ không. Ăn chay chặt chẽ thì nên tìm hàng chay riêng.
