Đi bộ ở trung tâm Sài Gòn an toàn hơn nhiều người tưởng, nếu nắm bốn việc: qua đường ở chỗ có vạch, có đèn và đi đều bước; đi phía trong vỉa hè vì xe máy có lúc leo lề; tránh ở ngoài trời giữa trưa; và giữ điện thoại, túi xách khỏi phía mép đường. Phần lớn sự cố của người đi bộ ở đây rơi vào đúng bốn chuyện đó.
Bài này gom lại mọi điều nên biết, theo thứ tự rủi ro thường gặp nhất. Có những thứ người ở lâu làm theo phản xạ mà không ai nói ra, như việc không bao giờ lùi lại khi đang qua đường, hay việc đứng sát tường khi xem bản đồ. Người mới đến, khách nước ngoài và cả người Sài Gòn ở quận xa ít khi vào trung tâm đều sẽ thấy có ích.
Vì sao qua đường ở Sài Gòn khác ở nơi khác?
Giao thông trung tâm Sài Gòn chủ yếu là xe máy, đi thành dòng dày và linh hoạt. Người lái xe máy ở đây quen với việc lượn tránh: họ nhìn người đi bộ, đoán hướng đi, rồi lách qua phía trước hoặc phía sau. Hệ thống đó vận hành được nhờ một điều kiện ngầm: người đi bộ phải đoán được.
Vì vậy nguyên tắc vàng là đi đều, không chạy, không dừng giữa chừng, không lùi lại. Một người đi bộ đi chậm và đều là một vật thể dễ đoán, người lái xe tự tránh. Người chạy vụt qua, hay đang đi bỗng hoảng lùi lại, làm hỏng mọi phán đoán và đó là lúc va chạm xảy ra.
Điều thứ hai là đèn tín hiệu không phải lúc nào cũng có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Khi đèn cho người đi bộ, vẫn có xe rẽ phải, xe chạy cố lúc cuối đèn vàng. Nhìn cả hai phía, kể cả phía mà theo luật thì không có xe tới.
Điều thứ ba là ở các đường một chiều, có người chạy ngược chiều trên làn sát lề. Đừng chỉ nhìn một phía chỉ vì biển báo nói đường một chiều.
Băng qua đường lớn ở trung tâm: từng bước
Áp dụng cho Lê Lợi, Hàm Nghi, Tôn Đức Thắng và các giao lộ lớn quanh chợ Bến Thành.
- Tìm chỗ có vạch kẻ và đèn. Đi thêm một đoạn để tới đúng chỗ luôn đáng hơn băng ngang giữa dòng xe.
- Đứng ở mép lề, nhìn cả hai phía. Kể cả khi đường một chiều.
- Chờ đèn cho người đi bộ hoặc chờ dòng xe thưa. Đừng bước ra đúng lúc một đoàn xe vừa được đèn xanh.
- Giơ nhẹ tay để báo hiệu nếu cần. Một cánh tay giơ ngang hông giúp người lái xe thấy mình rõ hơn, nhất là trời tối.
- Đi đều, nhìn về phía xe tới. Giao tiếp bằng mắt với người lái xe khi có thể.
- Không dừng, không lùi giữa đường. Nếu có xe tới gần, chậm lại một chút, không quay đầu chạy về.
- Cất điện thoại khi đang qua đường. Mắt nhìn đường, không nhìn màn hình.
- Lên lề rồi mới dừng. Không đứng giữa dải phân cách hẹp để chụp ảnh.
Với trẻ nhỏ, người lớn đi phía xe tới và nắm cổ tay trẻ. Bài đi bộ ở trung tâm Sài Gòn cùng trẻ nhỏ có thêm các điểm qua đường cần chú ý trên tuyến phố đi bộ ra bờ sông.
Đi vỉa hè ở trung tâm: đi phía nào, để ý gì?
Đi phía trong, sát tường nhà. Phía ngoài sát lề là chỗ xe máy dắt lên, chỗ bị giật đồ, chỗ bị nước tạt khi trời mưa.
Nhìn xuống chân ở đoạn có cây lớn. Rễ cây làm gạch lát gồ lên, nắp hố ga có khi lệch. Người vừa đi vừa nhìn điện thoại hay vấp ở đây.
Để ý bậc lên xuống trước cửa nhà. Nhiều nhà phố có bậc tam cấp lấn ra vỉa hè, cao thấp không đều, nhất là đoạn tối.
Đi vòng qua xe máy đậu, đừng len giữa. Len giữa hai hàng xe dễ chạm ống xả còn nóng, bỏng chân là chuyện hay gặp với người mang dép.
Nghe tiếng máy xe sau lưng. Có người chạy xe trên vỉa hè để vào bãi giữ xe. Nghe tiếng máy sát người thì đứng nép vào trong cho xe qua.
Cẩn thận khu bày hàng, quán vỉa hè. Bàn ghế, xoong nồi, bình gas để sát lối đi. Đi chậm, nhất là khi có trẻ nhỏ chạy trước.
Không đứng chắn lối để chụp ảnh. Đứng giữa vỉa hè hẹp làm người khác phải bước xuống lòng đường để đi vòng.
Ban đêm ưu tiên đường lớn, sáng đèn. Lê Lợi, Đồng Khởi, Nguyễn Huệ sáng và đông, an tâm hơn các hẻm vắng.
Các tình huống nguy hiểm thường gặp và cách xử lý
Bảng tra nhanh cho những tình huống người đi bộ hay gặp ở khu trung tâm.
| Tình huống | Vì sao nguy hiểm | Làm gì |
|---|---|---|
| Xe máy leo lên vỉa hè | Người dắt hoặc chạy xe vào chỗ gửi, tránh kẹt xe | Đi phía trong vỉa hè, nhìn phía sau khi nghe tiếng máy sát người |
| Xe rẽ phải khi đèn cho người đi bộ | Người lái chỉ nhìn phía có xe, không thấy người đi bộ | Nhìn phía sau bên tay mình trước khi bước xuống |
| Qua quảng trường có xe đi vòng | Xe đi vòng liên tục, không có điểm dừng rõ | Qua ở chỗ có vạch, đi đều, có người đi kèm phía xe tới |
| Vỉa hè bị chiếm | Phải bước xuống lòng đường để đi tiếp | Đi sát mép lề, nhìn sau trước khi bước xuống, quay lại vỉa hè ngay khi có thể |
| Đứng sát lề xem điện thoại | Dễ bị giật đồ từ xe máy | Lùi vào sát tường hoặc vào trong cửa hàng |
| Mặt đá ướt sau mưa | Trơn, dễ ngã, nhất là người lớn tuổi | Bước ngắn, giày đế bám, tránh vạch sơn trơn |
| Giông gió | Cành cây có thể gãy | Không đứng dưới gốc cây lớn, vào trú trong công trình kiên cố |
| Đám đông dịp lễ | Chen lấn, lạc nhau, móc túi | Có điểm hẹn, giữ túi trước ngực, đứng gần lối thoát |
Nắng nóng: rủi ro hay bị xem nhẹ nhất
Người từ nơi khác đến thường chuẩn bị kỹ cho chuyện qua đường và giữ đồ, nhưng lại xem nhẹ cái nóng. Sài Gòn nóng quanh năm, độ ẩm cao, mồ hôi khó bay hơi nên cơ thể khó tự làm mát. Đi bộ hai ba tiếng giữa ngày là đủ để một người khoẻ mạnh bị kiệt sức vì nóng.
Dấu hiệu sớm thường là mệt bất thường, đau đầu, khát, chóng mặt, buồn nôn. Lúc đó cần dừng ngay, vào chỗ mát, uống nước từng ngụm, nới quần áo. Nếu người bị nóng bắt đầu lẫn lộn, nói không rõ, da nóng bừng, hoặc ngất, đó là tình huống cấp cứu, gọi 115.
Cách phòng đơn giản: tránh đi bộ ngoài trời khoảng từ 11 giờ đến 15 giờ, uống nước trước khi khát, đội mũ rộng vành, mặc áo sáng màu, nghỉ trong bóng mát mỗi bốn mươi phút. Những chặng đi giữa trưa qua chỗ trống như quảng trường hay bờ sông thì gọi xe, không có gì phải ngại.
Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch, người đang dùng thuốc lợi tiểu là những người dễ bị ảnh hưởng nhất. Đi cùng họ thì người đi kèm phải chủ động quyết định nghỉ, đừng chờ người kia kêu mệt.
Giữ đồ: những thói quen của người ở lâu
Điện thoại cầm phía trong. Khi đi dọc vỉa hè, cầm điện thoại bằng tay phía xa đường, hoặc cất hẳn vào túi.
Túi đeo chéo trước ngực. Không đeo túi một bên vai phía mép đường.
Đứng sát tường khi xem bản đồ. Hoặc bước vào trong một cửa hàng, quán nước.
Không để ví ở túi quần sau. Chỗ đông người như trong chợ, phố đi bộ buổi tối là chỗ móc túi hoạt động.
Đặt túi lên đùi khi ngồi quán vỉa hè. Không treo túi lên lưng ghế, không đặt điện thoại trên bàn phía đường.
Dùng dây đeo điện thoại. Dây đeo cổ tay hoặc dây chéo người khiến việc giật nhanh khó hơn hẳn.
Chụp ảnh giấy tờ, lưu bản sao. Mất bản gốc thì việc làm lại nhanh hơn nhiều.
Bị giật thì buông. Giằng co với người đi xe máy dễ bị kéo ngã. Mất đồ còn hơn chấn thương.
Cảnh giác với người tỏ ra quá thân thiện. Người lạ bắt chuyện, dẫn đường, mời "giúp đỡ miễn phí" có khi là bước đầu của chiêu dẫn vào cửa hàng hoặc làm mình mất cảnh giác.
Ví dụ: hai buổi tối, hai cách đứng chụp ảnh
Hai người bạn cùng ra phố đi bộ Nguyễn Huệ buổi tối. Người thứ nhất đứng ở mép lề đường bên hông phố, giơ điện thoại lên chụp toà nhà được chiếu sáng, lưng quay về phía dòng xe máy. Đây là tư thế mà kẻ giật đồ tìm kiếm: điện thoại giơ cao, cầm hờ, người không nhìn thấy phía sau.
Người thứ hai đi vào giữa phố đi bộ, nơi không có xe chạy, quay lưng về phía người đi bộ thay vì phía xe, đeo dây điện thoại vào cổ tay. Cùng một bức ảnh, cùng một chỗ đứng gần như nhau, nhưng rủi ro khác hẳn.
Ví dụ này lặp lại ở khắp khu trung tâm: trước nhà thờ, trước Nhà hát, ở các góc đường đẹp. Chỗ đẹp nhất để chụp ảnh thường cũng là chỗ người ta mất cảnh giác nhất. Thói quen đơn giản nhất là trước khi giơ điện thoại lên, nhìn xem sau lưng mình là gì.
Muốn biết thêm về nhịp của một buổi tối ở khu này, chỗ nào đông lúc nào, chèo kéo kiểu gì, xem bài đi bộ buổi tối Nguyễn Huệ – bến Bạch Đằng.
Sai lầm phổ biến về an toàn khi đi bộ
Chạy qua đường khi thấy khoảng trống. Khoảng trống trước mặt có thể bị một chiếc xe lấp vào trong một giây. Đi đều an toàn hơn chạy.
Chỉ nhìn một phía ở đường một chiều. Có người chạy ngược chiều sát lề.
Tin rằng đèn xanh là an toàn tuyệt đối. Vẫn có xe rẽ, xe vượt đèn cuối.
Đeo tai nghe chống ồn khi đi phố. Không nghe được tiếng còi, tiếng máy xe sau lưng.
Đi giữa trưa vì "đã lỡ lên lịch". Đổi lịch rẻ hơn nhiều so với một ca say nắng.
Đuổi theo kẻ giật đồ. Nguy cơ chấn thương cao, khả năng lấy lại thấp.
Không lưu số khẩn cấp. Lúc hoảng rất khó nhớ số. Lưu sẵn vào điện thoại trước khi đi.
Đi bộ một mình về khuya qua đường vắng. Quãng xa thì gọi xe, nhất là người đi một mình.
Khi nào cần đến cơ quan chức năng hoặc người có chuyên môn
Bị tai nạn giao thông, người bị thương. Gọi cấp cứu 115 trước, sau đó báo cảnh sát giao thông hoặc công an. Không tự di chuyển người bị thương nặng nếu không biết cách.
Bị cướp giật, móc túi. Gọi 113 nếu khẩn cấp, sau đó trình báo ở công an phường nơi xảy ra sự việc, mang giấy tờ tuỳ thân.
Mất giấy tờ tuỳ thân. Trình báo công an để có giấy xác nhận. Khách nước ngoài liên hệ thêm cơ quan đại diện ngoại giao của nước mình.
Dấu hiệu say nắng nặng. Lẫn lộn, ngất, da nóng bừng, co giật là cấp cứu, gọi 115.
Ngã, đau khớp, chấn thương nhẹ. Khám bác sĩ nếu đau không giảm, sưng to hoặc không đi lại được, đừng tự xoa bóp mạnh.
Trẻ đi lạc. Báo ngay bảo vệ khu vực hoặc công an gần nhất, đưa ảnh trẻ mới chụp.
Bị ép mua, ép trả tiền. Không cãi to, đi về chỗ có bảo vệ hoặc công an và nhờ can thiệp.
Cháy, sự cố công trình. Gọi 114 và rời xa khu vực theo hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Khách nước ngoài qua đường ở Sài Gòn thế nào cho an toàn?
Qua ở chỗ có vạch và đèn, đi đều bước, không chạy, không dừng, không lùi. Nhìn cả hai phía kể cả đường một chiều. Nếu ngại, có thể đi cùng một người địa phương đang qua đường, đi sát bên phía xa xe của họ.
Số điện thoại khẩn cấp ở Việt Nam là gì?
Cấp cứu y tế gọi 115, công an gọi 113, cứu hoả gọi 114. Các số này gọi được từ mọi mạng di động. Nên lưu sẵn vào điện thoại trước khi đi.
Trung tâm Sài Gòn có nhiều cướp giật không?
Phần lớn người đi bộ không gặp chuyện gì, nhưng giật điện thoại từ xe máy vẫn xảy ra, nhất là ở mép đường chỗ đông khách. Giữ điện thoại phía trong, đeo túi trước ngực, đứng sát tường khi xem bản đồ là giảm được phần lớn nguy cơ.
Làm sao biết mình bị say nắng?
Dấu hiệu sớm là mệt bất thường, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, khát nhiều. Khi đó cần vào chỗ mát và uống nước. Nếu lẫn lộn, ngất hoặc da nóng bừng thì gọi cấp cứu 115.
Vỉa hè trung tâm có đi xe lăn được không?
Phố đi bộ Nguyễn Huệ và khu bờ sông dễ đi xe lăn nhất. Nhiều vỉa hè khác có bậc, gốc cây, xe máy đậu nên khó đi liền mạch. Nên đi xe tới điểm cần xem và hỏi trước nơi tham quan về lối đi.
Mất điện thoại ở trung tâm thì báo ở đâu?
Trình báo tại công an phường nơi xảy ra sự việc. Trước đó nên khoá máy và đổi mật khẩu qua thiết bị khác, gọi nhà mạng khoá số. Giấy xác nhận trình báo cần cho bảo hiểm hoặc làm lại giấy tờ.
