Cao ốc mới ở trung tâm Sài Gòn thường có chung một dáng: một khối đế vài tầng ôm sát vỉa hè dành cho cửa hàng, sảnh, nhà hàng, và một tháp kính cao lùi vào phía trên dành cho văn phòng, khách sạn, căn hộ. Hình khối ấy đến từ giá đất, quy định chiều cao và khoảng lùi, cùng logic cho thuê: tầng thấp bán lẻ, tầng cao làm việc. Lớp kính bọc ngoài trông mỏng nhẹ, nhưng phải xử lý phản nhiệt kỹ mới chịu nổi nắng ở đây.
Người dân Sài Gòn có cảm xúc lẫn lộn với các toà tháp này: tự hào về đường chân trời mới, tiếc những dãy nhà cũ bị thay thế, và khó chịu với cái nóng hắt từ mặt kính. Bài này đọc chúng bằng con mắt người đi bộ.
Đọc một cao ốc từ chân lên đỉnh
Khối đế ôm sát đường. Vài tầng đầu thường rộng hết lô đất, nối liền với vỉa hè. Đây là phần người đi bộ thật sự tiếp xúc, cũng là phần nói lên toà nhà có "thân thiện" với phố hay không.
Sảnh cao và cửa kính lớn. Sảnh vào thường cao gấp đôi, gấp ba một tầng thường, để toà tháp trông bề thế ngay từ mặt đất.
Đường ranh giữa đế và tháp. Chỗ tháp lùi vào so với khối đế thường có sân thượng, hồ bơi hoặc vườn. Đây là chỗ thú vị nhất khi nhìn từ xa.
Thân tháp lặp lại. Các tầng văn phòng giống nhau, mặt kính chia ô đều. Sự lặp lại cho thấy công năng chính là cho thuê sàn.
Lam nhôm và khung che nắng. Toà làm tốt có thêm lam, vây nhôm dọc mặt kính để chắn bớt nắng xiên. Toà làm qua loa chỉ có kính phẳng.
Đỉnh tháp. Chóp nhọn, vương miện, sân trực thăng nhô ra là những cách làm toà nhà dễ nhận ra trên đường chân trời. Một toà tháp ở trung tâm có sân trực thăng nhô ra một bên, thành hình ảnh quen thuộc của Sài Gòn.
Tầng kỹ thuật. Thỉnh thoảng có một dải tầng kín, không cửa sổ ở giữa thân tháp. Đó là tầng máy móc, lánh nạn, không phải lỗi thiết kế.
Lối xuống hầm xe. Dốc hầm cắt ngang vỉa hè là chỗ người đi bộ phải để ý nhất; xe lên xuống có thể bất ngờ.
Vì sao xứ nắng lại chuộng nhà kính?
Nghe thì ngược đời: một thành phố nắng gắt quanh năm lại dựng toàn những toà tháp bọc kính. Lý do đầu tiên là hình ảnh. Mặt kính là ngôn ngữ của văn phòng hạng sang trên toàn thế giới, và chủ đầu tư muốn toà nhà của mình nói cùng ngôn ngữ đó với khách thuê quốc tế.
Lý do thứ hai là kỹ thuật. Hệ vách kính lắp ghép nhanh, nhẹ hơn tường xây, phù hợp với kết cấu nhà cao tầng. Kính ngày nay cũng khác xa kính ngày xưa: kính hộp hai lớp, kính phủ lớp phản xạ nhiệt, kính màu giảm chói. Một toà dùng đúng loại kính và có lam che nắng có thể giữ bên trong mát mà vẫn đủ sáng.
Vấn đề nằm ở chỗ làm tới đâu. Toà nào tiết kiệm phần lam che nắng, dùng kính kém, thì phải chạy máy lạnh rất mạnh, điện năng cao, và mặt kính hắt nắng chói xuống đường. Người đi bộ dưới chân một toà như thế buổi chiều sẽ thấy nóng gấp đôi vì nắng chiếu từ trên xuống và hắt từ mặt kính sang.
Nhìn kỹ các toà tháp quanh khu lõi sẽ thấy hai trường phái: kính phẳng trơn và kính có lớp vỏ thứ hai bằng lam, vây, khung. Trường phái sau, về tinh thần, là con cháu của những bức lam bê tông ở chung cư thập niên 1960 vậy.
Đi bộ dưới chân cao ốc: gió hút, nắng hắt và vỉa hè
Ai từng đi ngang các khoảng trống giữa hai toà tháp sẽ gặp hiện tượng gió đột ngột thốc mạnh, thổi bay nón, lật dù. Toà nhà cao chặn gió trên cao, đẩy luồng gió xuống chân nhà và dồn qua khe hẹp. Ngày giông, các góc phố quanh cao ốc là chỗ nên giữ chặt đồ và tránh đứng sát mép đường.
Nắng hắt là chuyện thứ hai. Mặt kính quay về hướng tây vào buổi chiều có thể hắt một vệt sáng chói xuống vỉa hè đối diện. Người đi bộ cảm thấy nóng bất thường mà không hiểu vì sao. Gặp khúc phố như vậy, chuyển sang bên đường có bóng cây là cách đơn giản nhất.
Bù lại, nhiều cao ốc mới có vỉa hè rộng, mái che dọc khối đế, ghế ngồi, cây xanh. Dọc những đoạn này đi bộ giữa trưa lại dễ chịu hơn ở khu nhà phố cũ, nơi vỉa hè bị xe máy và hàng quán lấn. Đó là một lợi ích thật mà ít người ghi nhận.
Còn một chuyện rất thực tế: sảnh cao ốc không phải nơi công cộng. Có toà cho khách vào khu thương mại tầng thấp thoải mái, có toà bảo vệ hỏi mục đích. Muốn trú mưa thì đứng dưới mái che khối đế, đừng ngồi lì trong sảnh văn phòng.
Cao ốc kính và công trình cũ đứng cạnh nhau: so sánh nhanh
Đi bộ quanh chợ Bến Thành, gần như góc nào cũng thấy một toà tháp kính đứng cạnh một mặt tiền cũ. So sánh như sau giúp nhìn ra vì sao chúng khác nhau:
| Khía cạnh | Công trình thời Pháp | Cao ốc kính mới |
|---|---|---|
| Chống nắng | Tường dày, cửa chớp, hiên sâu | Kính phản nhiệt, lam nhôm, máy lạnh |
| Thông gió | Cửa đối cửa, trần cao, ô thoáng | Gần như kín hoàn toàn, thông gió cơ khí |
| Quan hệ với vỉa hè | Bậc thềm, hiên, cửa mở ra đường | Khối đế, sảnh kính, cửa ra vào kiểm soát |
| Cảm giác khi đi ngang | Mát, có bóng râm, nhiều chi tiết để nhìn | Tuỳ toà: có mái che thì dễ chịu, kính trơn thì nóng |
| Thứ đọc được trên mặt tiền | Trang trí, gờ chỉ, tỉ lệ cửa | Nhịp ô kính, lam, ranh giới đế và tháp |
Không bên nào "đúng" hoàn toàn. Mỗi thời giải bài toán nắng, gió, đất bằng công cụ của thời mình.
Ngắm và chụp cao ốc cho có ý
Đứng xa mới thấy đường chân trời. Bờ sông, bến Bạch Đằng, hoặc phía bên kia sông nhìn về là góc thấy cả cụm tháp cùng lúc.
Chụp ngửa từ chân nhà. Đứng sát khối đế và ngửa máy lên làm tháp như vút lên trời. Nhớ đứng trên vỉa hè, không lùi xuống lòng đường.
Tìm phản chiếu. Mặt kính thường phản chiếu một công trình cũ đối diện. Một khung hình có cả hai là câu chuyện của khu trung tâm.
Chọn giờ nắng xiên. Sáng sớm hoặc chiều muộn làm mặt kính đổi màu theo trời, đẹp hơn giữa trưa chói trắng.
Coi chừng vệt nắng hắt. Buổi chiều, đừng đứng lâu trong vệt sáng hắt từ mặt kính; nóng và chói hơn mình tưởng.
Đừng bay flycam tuỳ tiện. Bay thiết bị bay không người lái ở khu trung tâm phải xin phép theo quy định. Không có giấy phép thì đừng cất cánh.
Giữ chặt đồ ở góc phố gió. Điện thoại, nón, dù dễ bị gió giật ở khe giữa hai toà, nhất là ngày sắp mưa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cao ốc ở trung tâm Sài Gòn có khối đế thấp và tháp phía trên?
Khối đế tận dụng mặt tiền đường để bán lẻ, nhà hàng, sảnh, còn tháp lùi vào để đáp ứng quy định khoảng lùi, chiều cao và lấy sáng cho văn phòng. Đây cũng là cách đơn giản để chia công năng theo tầng.
Nhà kính ở xứ nóng có bị nóng không?
Có, nếu dùng kính kém và không có lam che nắng. Toà dùng kính hộp phản nhiệt và có lớp lam, vây che nắng sẽ giữ được bên trong mát hơn và đỡ hắt nắng xuống đường.
Vì sao đi gần cao ốc hay gặp gió giật mạnh?
Toà nhà cao chặn và đẩy luồng gió trên cao xuống chân nhà, dồn qua khe hẹp giữa các toà. Ngày giông, các góc phố quanh cao ốc gió rất mạnh nên cần giữ chặt đồ.
Có được vào sảnh cao ốc để tham quan không?
Khu thương mại ở tầng thấp thường mở cho khách. Sảnh văn phòng là khu kiểm soát, bảo vệ có thể hỏi mục đích; đừng coi đó là chỗ ngồi chơi.
Ngắm toàn cảnh cao ốc trung tâm Sài Gòn ở đâu?
Dọc bờ sông ở bến Bạch Đằng hoặc từ phía bên kia sông nhìn về là thấy cả cụm tháp. Sáng sớm và chiều muộn mặt kính đổi màu đẹp nhất.
Bay flycam chụp cao ốc ở trung tâm được không?
Bay thiết bị bay không người lái phải được cấp phép theo quy định, và khu trung tâm có nhiều khu vực hạn chế. Không có giấy phép thì không nên bay.
