Ăn vỉa hè quanh chợ Bến Thành cho yên bụng không khó: chọn món được nấu nóng ngay trước mặt, chọn hàng đông khách để đồ ăn luân chuyển nhanh, và cẩn thận với bốn thứ hay gây chuyện là đá, rau sống, hải sản sống và món để lâu ngoài nắng. Người bụng yếu, trẻ nhỏ, người lớn tuổi nên chặt chẽ hơn một bậc. Phần lớn người ăn uống như vậy suốt chuyến đi không gặp vấn đề gì.
Nói thật thì ăn vỉa hè ở trung tâm có rủi ro, như ăn ở bất kỳ đâu có khí hậu nóng ẩm và nước rửa giới hạn. Nhưng rủi ro ấy kiểm soát được bằng mắt nhìn và vài thói quen, chứ không cần né hẳn. Né hẳn là bỏ lỡ phần ngon nhất của khu này.
Vì sao "nóng tại chỗ" là nguyên tắc số một?
Vi khuẩn gây đau bụng phát triển nhanh nhất trong khoảng nhiệt độ ấm, đúng như nhiệt độ ngoài trời ở Sài Gòn phần lớn thời gian trong năm. Một món đã nấu chín nhưng để nguội trên mâm vài tiếng giữa trưa là một món đã có thời gian "ủ". Ngược lại, tô nước dùng vừa múc từ nồi đang sôi, miếng thịt vừa nhấc khỏi vỉ nướng là lúc an toàn nhất của món ăn.
Vì vậy, khi đứng trước một hàng ăn, câu hỏi quan trọng không phải là "trông có sạch không" mà là "món này vừa được nấu nóng hay đã để sẵn bao lâu". Nồi nước dùng sôi lăn tăn, chảo còn nóng, vỉ than đỏ là dấu hiệu tốt. Mâm đồ chín phủ khăn, không có gì giữ nóng, ruồi bay quanh là dấu hiệu nên đi tiếp.
Nguyên tắc này cũng giải thích vì sao hàng đông khách thường an toàn hơn hàng vắng. Hàng đông bán hết nhanh, phải nấu mẻ mới liên tục, món trên mâm ít khi nằm lâu. Hàng vắng có thể có đồ ăn ngon, nhưng món trong tủ có khi là từ buổi sáng.
Thời điểm trong ngày cũng quan trọng. Đầu buổi bán là lúc đồ ăn mới nhất; cuối buổi, đặc biệt sau những giờ nắng gắt, là lúc nên chọn món nấu nóng lại hoặc món làm theo từng phần.
Bốn thứ cần để mắt: đá, rau sống, hải sản sống, món để lâu
Đá viên công nghiệp thường ổn hơn đá đập. Đá viên hình trụ có lỗ ở giữa thường là đá sản xuất bằng máy, dùng nước đã xử lý. Đá cây đập vụn từ khối lớn khó biết nguồn hơn. Bụng yếu thì xin không đá.
Rau sống là món ăn kèm rủi ro nhất. Rau thơm, giá, xà lách ăn sống không qua nhiệt. Người quen ăn thì ít sao, người mới đến và bụng yếu nên ăn ít trong vài ngày đầu.
Rau nhúng vào nước nóng thì yên tâm hơn. Với món nước, nhúng rau vào tô nước dùng đang nóng trước khi ăn là thói quen đơn giản mà nhiều người Sài Gòn vẫn làm.
Hải sản sống, tái là chuyện riêng. Ốc, sò, hàu ăn sống hoặc nướng sơ chưa chín kỹ là nhóm dễ gây chuyện nhất. Ăn thì chọn hàng làm chín kỹ, tránh vào những ngày trời quá nóng.
Món trộn sẵn để ngoài trời. Gỏi, nộm, đồ trộn làm sẵn từ sáng và để trong khay hở không có đá giữ lạnh nên tránh vào buổi chiều.
Nước chấm dùng chung. Chén nước mắm, tương đặt sẵn cho nhiều bàn có thể đã bị nhúng nhiều lần. Xin chén riêng là không ai thấy kỳ.
Nước mía, sinh tố làm tại chỗ. Thường ổn vì làm theo ly, nhưng để ý dụng cụ có được tráng giữa các lượt không.
Trái cây cắt sẵn. Để trong tủ kính có đá thì tốt hơn để trên mâm ngoài nắng. Trái cây nguyên quả tự gọt là an toàn nhất.
Thói quen trước, trong và sau bữa ăn vỉa hè
Những việc này mất rất ít thời gian và cắt bớt phần lớn rủi ro:
- Rửa tay hoặc lau tay trước khi ăn. Mang theo khăn ướt có cồn hoặc nước rửa tay khô; chợ và vỉa hè ít chỗ rửa tay tiện.
- Lau đũa, muỗng bằng khăn giấy. Người Sài Gòn vẫn làm, không ai thấy là xúc phạm. Có hàng để sẵn ly nước nóng nhúng đũa.
- Chọn món nóng làm món chính. Món nước, món xào, món nướng vừa ra lò. Món nguội và rau sống làm phụ.
- Uống nước đóng chai đã niêm phong. Nhất là vài ngày đầu. Nhìn nắp chai còn nguyên khoen trước khi mở.
- Ăn vừa phải, đừng thử mười món trong một buổi. Nếu bụng có vấn đề, mình còn biết được món nào gây chuyện.
- Theo dõi cơ thể trong ngày hôm sau. Đau bụng nhẹ, đi ngoài một hai lần thường tự hết khi nghỉ ngơi và uống đủ nước. Dấu hiệu nặng hơn thì xem phần dưới.
Thói quen tốt nhất vẫn là nhìn người địa phương ăn ở đâu. Họ không ăn chỗ làm họ đau bụng hai lần.
Người bụng yếu, trẻ nhỏ, người lớn tuổi: chặt chẽ hơn một bậc
Cùng một tô bún, người ở Sài Gòn lâu năm ăn bình thường, còn người mới đến có thể bị đau bụng. Không phải vì món dở hay bẩn hơn, mà vì đường ruột chưa quen với hệ vi sinh, gia vị, độ cay ở nơi mới. Vài ngày đầu của chuyến đi nên ăn chậm lại, tăng dần.
Với trẻ nhỏ, ưu tiên món nấu chín kỹ, ít gia vị, không đá. Không cho trẻ ăn rau sống, hải sản sống, đồ trộn. Mang theo nước đóng chai và bánh khô dự phòng cho những lúc trẻ đói mà chưa tìm được chỗ ăn ưng ý.
Người lớn tuổi và người có bệnh nền, đặc biệt bệnh dạ dày, tiểu đường, tim mạch, cần cân nhắc thêm chuyện mặn, ngọt, béo. Món Sài Gòn khá ngọt và nêm đậm. Nói "ít ngọt, ít mặn" khi gọi, uống đủ nước vì trời nóng làm mất nước nhanh hơn mình tưởng.
Phụ nữ mang thai nên tránh hẳn đồ sống, tái, phô mai và thịt nguội không rõ nguồn. Có nghi ngờ gì về chế độ ăn thì hỏi bác sĩ của mình trước chuyến đi.
Khi nào đau bụng cần đi khám ngay?
Sốt cao kèm đau bụng. Không nên tự chữa, cần đến cơ sở y tế.
Đi ngoài ra máu hoặc phân đen. Đây là dấu hiệu cần bác sĩ khám sớm.
Nôn liên tục, không giữ được nước. Nguy cơ mất nước nhanh, nhất là ở trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
Dấu hiệu mất nước. Khô miệng, tiểu rất ít, chóng mặt khi đứng dậy, trẻ lừ đừ, khóc không có nước mắt.
Tiêu chảy kéo dài. Kéo dài hơn một vài ngày hoặc ngày càng nặng thì đi khám, đừng chỉ tự uống thuốc.
Ngứa, sưng môi, khó thở sau khi ăn. Có thể là dị ứng, đặc biệt với hải sản, đậu phộng. Khó thở là cấp cứu, gọi 115 hoặc đến bệnh viện gần nhất ngay.
Người có bệnh nền. Người tiểu đường, bệnh thận, phụ nữ mang thai bị tiêu chảy, nôn nên đi khám sớm hơn người khoẻ mạnh.
Đừng tự dùng kháng sinh. Mua kháng sinh tự uống khi chưa có chỉ định có thể che triệu chứng và gây hại. Bù nước bằng dung dịch bù điện giải và hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Ăn đồ vỉa hè ở Sài Gòn có sạch không?
Tuỳ hàng. Chọn món nấu nóng tại chỗ, hàng đông khách luân chuyển nhanh, đồ sống và chín để riêng thì phần lớn người ăn không gặp vấn đề. Rủi ro tăng với món để lâu ngoài nắng, rau sống, hải sản sống.
Đá ở hàng quán Sài Gòn có uống được không?
Đá viên công nghiệp hình trụ có lỗ thường làm từ nước đã xử lý, khá phổ biến. Người bụng yếu hoặc mới đến vài ngày đầu nên xin không đá hoặc uống nước đóng chai còn niêm phong.
Rau sống ăn kèm ở Sài Gòn có nên ăn không?
Người quen ăn thì thường không sao. Người mới đến, bụng yếu, trẻ nhỏ nên ăn ít hoặc nhúng rau vào nước dùng nóng trước khi ăn.
Bị đau bụng khi đi du lịch Sài Gòn nên làm gì?
Nghỉ ngơi, uống đủ nước và dung dịch bù điện giải, ăn món nhạt. Nếu sốt cao, đi ngoài ra máu, nôn liên tục hay có dấu hiệu mất nước thì đến cơ sở y tế ngay.
Ăn hải sản vỉa hè quanh chợ có an toàn không?
Hải sản sống hoặc nướng tái là nhóm dễ gây đau bụng nhất. Nếu ăn, chọn món làm chín kỹ, hàng đông khách và tránh những ngày quá nóng.
Trẻ nhỏ ăn đồ vỉa hè cần lưu ý gì?
Chọn món nấu chín kỹ, ít gia vị, không đá; tránh rau sống, hải sản sống, đồ trộn. Mang theo nước đóng chai và đồ ăn dự phòng.
