Ở khu trung tâm quanh chợ Bến Thành, Bưu điện Thành phố và chợ Bến Thành vào tự do trong giờ hoạt động, Bảo tàng Mỹ thuật vào bằng vé tham quan, Nhà hát Thành phố vào chắc chắn nhất khi mua vé một buổi diễn. Trụ sở UBND Thành phố chỉ ngắm từ bên ngoài, còn Nhà thờ Đức Bà đang trùng tu nhiều năm nên việc vào bên trong tuỳ thông báo của giáo xứ ở từng thời điểm. Ngoài ra còn những chỗ "nửa công cộng" như chung cư cũ có quán, sảnh cao ốc, ga metro ngầm, mỗi chỗ một luật riêng.
Bài này gom những gì cần biết trước khi định vào bên trong một công trình: chỗ nào vào được, vào bằng cách nào, được chụp gì, mặc gì, và những trường hợp phải xin phép. Giờ mở cửa, giá vé thay đổi theo thời gian, nên bài không ghi số cụ thể; hãy kiểm tra trên trang chính thức hoặc hỏi tại chỗ trước khi đi.
Vì sao "vào được hay không" lại phức tạp?
Các công trình nổi tiếng ở trung tâm thuộc nhiều loại khác nhau, và loại nào cũng có lý do riêng để mở hay đóng. Bưu điện là nơi làm việc phục vụ người dân, nên ai cũng vào được như vào giao dịch. Bảo tàng là nơi trưng bày, mở cho khách nhưng có vé và giờ. Nhà hát là nơi biểu diễn, phần đẹp nhất bên trong gắn với khán phòng, chỉ mở trọn khi có buổi diễn.
Trụ sở chính quyền là nơi làm việc của cơ quan nhà nước, có bảo vệ và không phải điểm tham quan thường ngày. Nhà thờ là nơi thờ tự, ưu tiên cho người đến dự lễ, cầu nguyện; khách tham quan phải theo nội quy của giáo xứ, và khi công trình đang trùng tu thì mọi chuyện còn tuỳ tiến độ thi công.
Rồi còn những không gian lưng chừng: chung cư cũ là nhà ở nhưng có tầng thành quán cà phê, cao ốc là văn phòng nhưng khối đế là trung tâm thương mại, ga metro là hạ tầng giao thông nhưng có sảnh ngầm rộng mát. Mỗi nơi một kiểu ranh giới giữa công cộng và riêng tư.
Hiểu được điều này giúp mình bớt bực khi bị bảo vệ hỏi, và bớt ngại khi bước vào một nơi thật ra rất chào đón khách. Phần lớn các vụ "bị đuổi" mà khách kể lại đến từ việc đi nhầm vào khu làm việc hoặc dựng chân máy chụp ảnh mà chưa hỏi.
Tra nhanh: công trình nào vào được, vào bằng cách nào
Bảng dưới tóm tắt tình hình chung. Quy định có thể đổi theo thời gian và dịp lễ, nên luôn kiểm tra lại trước khi đi:
| Công trình | Vào bên trong | Cách vào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bưu điện Thành phố | Được, trong giờ làm việc | Đi thẳng vào sảnh như khách giao dịch | Đừng chắn quầy; sảnh rất đông từ giữa buổi sáng |
| Chợ Bến Thành | Được, trong giờ chợ mở | Vào qua bốn cửa chính | Giữ túi trước ngực; lối đi hẹp, đông người |
| Bảo tàng Mỹ thuật | Được | Mua vé tại quầy, theo giờ của bảo tàng | Hỏi quy định chụp ảnh từng phòng trưng bày |
| Nhà hát Thành phố | Chắc chắn khi có buổi diễn | Mua vé buổi diễn qua kênh chính thức | Ngoài giờ diễn tuỳ quy định, hỏi nhân viên nhà hát |
| Nhà thờ Đức Bà | Tuỳ thời điểm, đang trùng tu | Theo thông báo của giáo xứ | Không hứa vào được; ăn mặc kín đáo |
| Trụ sở UBND Thành phố | Không mở tham quan thường ngày | Ngắm từ phố đi bộ Nguyễn Huệ | Không chụp vào khu vực bảo vệ |
| Chung cư cũ có quán | Được ở các tầng có quán | Lên bằng cầu thang chung hoặc thang máy nhỏ | Tầng chỉ có nhà ở là không gian riêng của cư dân |
| Khối đế cao ốc | Được ở khu thương mại | Vào cửa chính khu mua sắm | Sảnh văn phòng có kiểm soát |
| Ga metro ngầm | Được ở sảnh công cộng | Xuống bằng lối lên xuống của ga | Vào khu soát vé cần vé hoặc thẻ |
Nếu chỉ có một buổi và trời nóng, ghép Bưu điện, Bảo tàng Mỹ thuật và chợ Bến Thành là ba điểm chắc chắn vào được, lại không xa nhau.
Chuẩn bị một buổi tham quan bên trong: các bước
Làm đủ các bước sau thì gần như không gặp chuyện bị từ chối ở cửa:
- Kiểm tra lịch hoạt động. Xem trang chính thức hoặc gọi hỏi trước, nhất là dịp lễ, Tết, ngày có sự kiện lớn ở trung tâm.
- Chọn khung giờ. Sáng sớm vắng và mát. Giữa trưa nên dành cho những nơi trong nhà có mái che như bảo tàng.
- Chuẩn bị trang phục. Áo có tay, quần hoặc váy qua gối nếu định ghé nơi thờ tự. Giày đế bám cho cầu thang cũ.
- Gọn hành lý. Túi nhỏ đeo trước, không mang vali, túi to vào bảo tàng hay chung cư cũ. Có nơi yêu cầu gửi đồ.
- Hỏi quy định chụp ảnh ngay ở cửa. Được chụp không, có dùng đèn flash không, có dùng chân máy không. Một câu hỏi tránh được mười phút phiền phức.
- Chuẩn bị vé hoặc tiền lẻ. Nơi có vé thường bán tại quầy; mang theo cả tiền mặt lẫn phương tiện thanh toán khác cho chắc.
- Lên thứ tự hợp lý. Xếp các điểm gần nhau, xen kẽ trong nhà và ngoài trời để người đi cùng không bị mệt vì nắng.
Nhà hát Thành phố và Bưu điện: hai bên trong rất khác nhau
Bên trong Bưu điện Thành phố là một không gian công cộng đúng nghĩa: sảnh lớn mái vòm khung thép, sàn gạch hoa, bản đồ vẽ trên tường, ai cũng vào được trong giờ làm việc. Đây là chỗ dễ nhất để cảm nhận một nội thất cuối thế kỷ 19 mà không cần vé, không cần hẹn. Bài về sảnh mái vòm thép của Bưu điện Thành phố chỉ ra những chỗ thường bị đi lướt qua.
Nhà hát Thành phố thì ngược lại. Mặt tiền ai cũng ngắm được, còn bên trong gắn với chức năng biểu diễn. Cách chắc chắn nhất là mua vé một buổi diễn: mình được đi qua sảnh, cầu thang và ngồi trong khán phòng đúng như công trình được thiết kế để trải nghiệm. Ngồi trong khán phòng lúc đèn tắt mới hiểu vì sao người ta xây cả một lớp vỏ cầu kỳ đến thế bên ngoài.
Trước khi vào nhà hát, dành vài phút đứng bên kia đường để đọc mặt tiền: trục đối xứng, vòm cửa lớn, lớp trang trí. Cách đọc mặt tiền Nhà hát Thành phố gợi ý nên đứng ở đâu cho từng lớp. Vào xem diễn sau khi đã hiểu vỏ ngoài sẽ thấy bên trong có nghĩa hơn.
Khi đi xem diễn, ăn mặc lịch sự, đến sớm một chút để có thời gian nhìn sảnh trước khi đông. Trong khán phòng thì theo nội quy về chụp ảnh, quay phim của từng buổi diễn.
Nhà thờ Đức Bà, Trụ sở UBND và Bảo tàng Mỹ thuật
Nhà thờ Đức Bà đã trùng tu nhiều năm, giàn giáo và rào chắn là một phần cảnh quen thuộc. Vì vậy đừng lên kế hoạch dựa vào việc vào được bên trong. Những gì chắc chắn xem được là phần bên ngoài: tường gạch đỏ không trát, hai tháp chuông, quảng trường phía trước. Nếu muốn dự lễ, hãy theo thông báo của giáo xứ và giữ phép lịch sự của một nơi thờ tự.
Trụ sở UBND Thành phố là một trong những công trình Pháp đẹp nhất khu trung tâm, nhưng đây là nơi làm việc của chính quyền, không mở tham quan thường ngày. Đứng từ phố đi bộ Nguyễn Huệ là thấy trọn mặt tiền đối xứng, tháp ở giữa và lớp trang trí. Đừng tìm cách vào cổng phụ, đừng chĩa máy vào chốt bảo vệ.
Bảo tàng Mỹ thuật nằm không xa chợ Bến Thành, là một dinh thự cũ pha trộn trang trí phương Tây với chi tiết phương Đông, được người Sài Gòn quen gọi gắn với tên một đại gia người Hoa thời Pháp. Mua vé vào là được đi trong các phòng có trần cao, cầu thang lớn, gạch hoa, cửa kính màu. Nhiều người đến đây vì công trình nhiều không kém vì tranh.
Bảo tàng là lựa chọn tốt nhất cho buổi trưa nắng hoặc chiều mưa: có mái, có ghế, nhịp đi chậm. Hỏi nhân viên phòng nào được chụp ảnh, phòng nào không, và tránh dùng đèn flash gần hiện vật.
Quy tắc chụp ảnh và quay phim bên trong công trình
Chụp cá nhân bằng điện thoại thường được chấp nhận. Ở bưu điện, chợ, sảnh cao ốc, chụp nhanh không cản người khác là bình thường.
Đèn flash thì hỏi trước. Bảo tàng và nơi có hiện vật thường hạn chế flash vì ánh sáng mạnh có hại cho tranh, vải, giấy.
Chân máy, đèn rời cần xin phép. Dựng chân máy chắn lối đi là lý do phổ biến nhất bị bảo vệ nhắc nhở.
Chụp ảnh cưới, chụp sản phẩm là chụp thương mại. Phải liên hệ ban quản lý công trình, có nơi cần giấy phép riêng và có thể thu phí.
Không chụp người làm việc khi chưa hỏi. Nhân viên bưu điện, tiểu thương, bảo vệ đang làm việc, không phải phông nền.
Nơi thờ tự có luật riêng. Trong giờ lễ không chụp, không nói to, không đi lại giữa các hàng ghế.
Không bay flycam. Khu trung tâm có nhiều khu vực hạn chế bay; bay thiết bị không người lái phải được cấp phép theo quy định.
Không đăng ảnh có mặt trẻ em lạ. Chụp cảnh đông người thì cố để trẻ em không lộ mặt rõ, hoặc làm mờ trước khi đăng.
Ví dụ: một buổi sáng mưa với ông bà và cháu nhỏ
Giả sử một gia đình ba thế hệ có một buổi sáng ở trung tâm và trời đổ mưa từ sớm. Kế hoạch ngoài trời phải bỏ, nhưng khu lõi có đủ chỗ trong nhà gần nhau. Bắt đầu ở Bưu điện Thành phố ngay khi mở cửa: sảnh rộng, mát, có ghế gỗ cho ông bà ngồi, cháu thì đi tìm tên các nhà khoa học khắc trên mặt tiền và mua tem gửi bưu thiếp.
Mưa ngớt thì gọi xe sang Bảo tàng Mỹ thuật thay vì đi bộ, vì vỉa hè ướt và trơn. Ở bảo tàng, ông bà đi chậm theo tầng trệt, ba mẹ dắt cháu lên lầu xem cầu thang và cửa kính màu. Nhớ để ý các phòng có quy định riêng về chụp ảnh và không cho trẻ chạm vào hiện vật.
Gần trưa, đi về phía chợ Bến Thành để ăn. Khu hàng ăn trong chợ có mái, có thể ngồi lâu mà không lo mưa. Bài ăn gì trong khu hàng ăn chợ Bến Thành chỉ cách gọi món và hỏi giá trước khi ngồi. Sau bữa trưa, nếu trời tạnh hẳn, đi bộ ra ngắm mặt tiền Nhà hát và UBND Thành phố từ phố đi bộ.
Cả buổi không ai phải đội mưa quá vài phút, không ai mệt vì leo cầu thang chung cư cũ, và cả ba điểm trong nhà đều là nơi chắc chắn vào được. Đó là cách dùng bảng tra ở trên cho đúng việc.
Sai lầm hay gặp khi muốn vào bên trong công trình
Tin vào giờ mở cửa ghi trên mạng. Thông tin cũ trôi nổi rất nhiều. Kiểm tra trên trang chính thức hoặc hỏi trực tiếp ngay trước ngày đi.
Lên kế hoạch dựa vào việc vào Nhà thờ Đức Bà. Công trình đang trùng tu, có thể không vào được. Luôn có phương án dự phòng.
Đi nhầm vào khu làm việc. Cửa phụ, hành lang nội bộ của trụ sở, bưu điện, cao ốc không dành cho khách. Thấy bảng hạn chế hoặc bảo vệ thì quay lại.
Mặc đồ quá ngắn đến nơi thờ tự. Có thể bị nhắc hoặc không được vào. Mang theo một chiếc khăn choàng mỏng là đủ giải quyết.
Leo nhiều tầng chung cư cũ cùng người già. Cầu thang cũ dốc, tối, đông người. Chọn quán ở tầng thấp hoặc toà có thang máy.
Ngồi lì trong sảnh cao ốc để trú nắng. Sảnh văn phòng có kiểm soát; khu thương mại tầng thấp mới là nơi chào đón khách.
Dựng chân máy giữa lối đi. Cách nhanh nhất để bị mời ra. Hỏi trước, đứng gọn một bên.
Quên giữ đồ ở chỗ đông. Sảnh bưu điện, cửa chợ, quảng trường luôn đông khách; túi đeo trước, điện thoại cầm chắc.
Khi nào cần hỏi ban quản lý hoặc cơ quan có thẩm quyền?
Chụp ảnh cưới, quảng cáo, sản phẩm. Liên hệ ban quản lý từng công trình; ở không gian công cộng có thể cần thêm ý kiến của UBND phường.
Quay phim, làm phóng sự. Xin phép chủ công trình và cơ quan văn hoá, thông tin theo quy định trước khi mang thiết bị đến.
Bay thiết bị không người lái. Phải được cấp phép theo quy định về quản lý bay; khu trung tâm có nhiều khu vực hạn chế.
Đưa đoàn đông người vào tham quan. Báo trước cho bảo tàng, nhà hát hoặc ban quản lý chợ để được hướng dẫn lối đi và giờ phù hợp.
Tổ chức sự kiện ngoài trời trước công trình. Quảng trường, phố đi bộ là không gian công cộng có quản lý, cần xin phép chính quyền.
Nghiên cứu, tra cứu tư liệu kiến trúc. Hỏi bảo tàng, thư viện, trung tâm lưu trữ về thủ tục tiếp cận hồ sơ, bản vẽ, ảnh cũ.
Muốn dự lễ hoặc sinh hoạt tôn giáo. Hỏi văn phòng giáo xứ, nhà chùa, ban trị sự về giờ lễ và nội quy.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn có vào bên trong được không?
Công trình đang trùng tu nhiều năm nên việc vào bên trong tuỳ thông báo của giáo xứ ở từng thời điểm. Hãy coi phần ngắm bên ngoài là chính và luôn có phương án dự phòng.
Muốn xem bên trong Nhà hát Thành phố thì làm thế nào?
Cách chắc chắn nhất là mua vé một buổi biểu diễn qua kênh chính thức. Ngoài giờ diễn, việc vào xem tuỳ quy định từng thời điểm, nên hỏi nhân viên nhà hát.
Trụ sở UBND Thành phố có cho khách tham quan không?
Đây là nơi làm việc của chính quyền nên không mở tham quan thường ngày. Khách ngắm mặt tiền từ phố đi bộ Nguyễn Huệ và không chụp vào khu vực bảo vệ.
Trời mưa ở trung tâm Sài Gòn thì vào đâu xem kiến trúc?
Bưu điện Thành phố, Bảo tàng Mỹ thuật và khu bên trong chợ Bến Thành đều có mái và nằm gần nhau. Ga metro ngầm cũng là chỗ trú tạm mát mẻ.
Chụp ảnh cưới ở các công trình trung tâm có cần xin phép không?
Chụp thương mại, có ê-kíp, đèn, chân máy nên liên hệ ban quản lý công trình trước; ở quảng trường, phố đi bộ có thể cần hỏi thêm chính quyền phường. Chụp kỷ niệm cá nhân nhanh gọn thì thường không sao.
Đi tham quan nhà thờ, chùa ở trung tâm nên mặc gì?
Áo có tay, quần hoặc váy qua gối, tránh đồ quá hở. Mang theo khăn choàng mỏng để khoác khi cần là cách đơn giản nhất.
